Zomerlezen

David Graeber, Schuld: De eerste 5000 jaar. Business Contact, 2012, 623 blz. €34,95, vertaling P. van Huizen en W. Scheffer.

Antropoloog David Graeber behandelt in dit originele boek de wereldgeschiedenis aan de hand van schuldrelaties. Niet de berekenende Homo economicus, schrijft hij, maar de in sociale verplichtingen ingebedde mens heeft het grootste deel van de economische geschiedenis bepaald.

Tegen de economische handboeken in laat Graeber zien dat krediet als uitdrukking van onderlinge verplichtingen al bestond voordat het geld werd uitgevonden. Sterker nog: schuld en de kwijtschelding ervan hebben ons morele besef gevormd.

Geld ontstond pas toen wederzijdse verplichtingen de grenzen van gemeenschappen overschreden en toen legers op de been werden gebracht om conflicten te beslechten. Soldaten moest worden betaald, en betaling in kippen en varkens was lastig.

Het beginsel dat je je schulden moet afbetalen lijkt nu een hoeksteen van de menselijke moraal. Toch waren oude samenlevingen met kredietsystemen hierin ambivalent. Wie zijn schulden niet afbetaalde, werd slaaf. Toch werden debiteuren beschermd. Als in Mesopotamië een nieuwe koning aantrad, werden veel schulden weggestreept.

In onze wereld beschermen regeringen de schuldeisers. De schulden van burgers worden niet kwijtgescholden, terwijl grote banken de ene bail out na de andere krijgen.

Dirk Vlasblom