Politici slagen voor vals examen

Er komen verkiezingen, dus er komt weer stemadvies. Lijsttrekkers en andere politieke prominenten beproefden gisteren de jongste StemWijzer.

Oude liefde roest niet. Als minister Edith Schippers (Volksgezondheid, VVD) de StemWijzer heeft ingevuld, belandt haar eigen VVD op de eerste plaats. Voormalige coalitiepartners PVV en CDA volgen. „Niet echt een verrassing”, zegt ze.

Het is altijd de vraag bij de StemWijzer-lancering: rolt er voor de politicus wel het advies uit om op de eigen partij te stemmen? VVD-politicus Mark Rutte kreeg in 2006 de schrik van zijn leven toen D66 als stemadvies verscheen. Het bleek een technisch probleem.

Geen gênante adviezen gisteren. Achttien van de 21 partijen die deelnemen aan de Tweede Kamerverkiezingen stuurden de lijsttrekker of een andere belangrijke afgevaardigde naar de presentatie bij initiatiefnemer ProDemos in Den Haag. En alle achttien hadden ze „de meeste overeenstemming met” hun eigen partij, zoals dat formeel heet.

Dat is niet gek. De politici vulden een multiplechoicetoets in, waarvan ze de vragen en antwoorden al kenden. Bij het samenstellen van de StemWijzer heeft ProDemos contact met de partijen over hun standpunten over 56 stellingen, zoals ‘alle coffeeshops in Nederland moeten dicht’. Ze kunnen het daarmee eens zijn, oneens, of geen van beide. Partijen kunnen bezwaar aantekenen als ProDemos hun mening niet naar tevredenheid weergeeft. Dertig stellingen komen uiteindelijk in de StemWijzer terecht.

De invuloefening in Den Haag leidde dan niet tot gênante adviezen, wel waren uitkomsten soms opmerkelijk. Zo bleek D66-leider Alexander Pechtold veel verder van de VVD af te staan dan hun liberale wortels doen vermoeden. Na zijn eigen partij volgen in Pechtolds voorkeur eerst GroenLinks, de PvdA, de Partij voor de Dieren en de ChristenUnie.

Kleine partijen grepen de aanwezigheid van acht cameraploegen met beide handen aan om zich te laten gelden. 50Plus-lijsttrekker Henk Krol zinspeelde op beïnvloeding van de StemWijzer door de grote partijen. „Er is wel een vraag over de stijging van de btw op vlees, maar geen over pensioenen.”

De StemWijzer is „een democratisch land onwaardig” vond Sammy van Tuyll van Serooskerken, lijsttrekker voor de Liberaal Democratische Partij. Hij doelde op de systematiek. Wie de vragenlijst afwerkt, dient uiteindelijk aan te geven welke partijen voor zijn stem in aanmerking komen. Standaard zijn de twaalf partijen die nu in Eerste en Tweede Kamer zitten aangevinkt, en de nieuwkomers, zoals Van Tuylls partij, niet. Zes jaar geleden spande hij daarom al eens een kort geding aan tegen ProDemos, dat hij verloor.

ProDemos is een organisatie die overheidssubsidie krijgt om burgers bij de democratische rechtsstaat te betrekken. Daartoe heeft ze onder meer de StemWijzer ontwikkeld. Bij de Tweede Kamerverkiezingen van 2010 bleek het de populairste stemhulp: de website gaf 4,2 miljoen keer advies.

Projectleider Jochum de Graaf wijst er graag op dat zijn StemWijzer „de eerste, de beste, de grootste, de oudste” is, „meer dan twee keer zo vaak gebruikt als alle andere wijzers bij elkaar”. En toch kan het beter, vindt hij. Daarom kan nu ook via Facebook advies worden ingewonnen, en is er een app gemaakt.

Vanochtend bleek de jongste editie inmiddels 163.301 adviezen te hebben uitgebracht. De app was 15.000 keer gedownload.