Laaiend verderf

Brand is mooi, zo mooi dat het vaak van heinde en verre publiek trekt. Elke zomer opnieuw tonen de vlammen het gruwelijke gezicht van betoverend natuurgeweld, waartegen de mens soms nauwelijks verweer heeft.

De mooiste plek om te wandelen in Europa is het kleine Canarische eiland La Gomera. Neem het vliegtuig naar Tenerife, ga met de bus naar het havenplaatsje Los Christianos en laat je in ongeveer anderhalf uur overzetten naar San Sebastian aan de overkant. Goede kans dat je ook nog dolfijnen ziet.

Maar nu is het lieflijke La Gomera met zijn dicht begroeide berghellingen even geen aantrekkelijke bestemming. Duizenden inwoners zijn de afgelopen dagen uit hun dorpen geëvacueerd, uit voorzorg tegen oprukkende bosbranden. Vorige week werden ook branden gemeld op verschillende plekken van het eilandje, maar die leken onder controle. Onder invloed van hoge temperaturen en harde wind zijn ze weer opgelaaid. Het vuur bedreigt een eeuwenoud laurierbos dat op de Werelderfgoedlijst van Unesco staat.

Het wandeleiland La Gomera is niet het enige stukje natuur in Europa dat het, na een relatief droge winter in het zuiden, hard te verduren heeft. De afgelopen weken zijn ook vanuit elders in Spanje en vanuit onder andere Griekenland, Cyprus en Bosnië zware bosbranden gemeld. Het spectaculairst waren de branden die vorige maand woedden in het noordoosten van Spanje, in het grensgebied met Frankrijk. Campings gingen in vlammen op, de snelweg tussen Spanje en Frankrijk moest tijdelijk worden afgesloten waardoor toeristen strandden. Zeker vier mensen vonden de dood, onder wie een Fransman en zijn dochter die op terugreis naar huis ingesloten raakten door het vuur en van een klif afsprongen. De man kwam op een rots terecht, de dochter verdronk.

Dat is het de gruwelijke gezicht van het betoverende natuurgeweld dat dorpelingen, toeristen en brandweerlieden steeds weer verrast – ook al behoort het tot een steeds opnieuw terugkerend patroon van seizoenswisselingen. Gemiddeld breken elk jaar in Europa 65.000 natuurbranden uit, waarbij ongeveer een half miljoen hectare aan bos en wildernis in as wordt gelegd, heeft de European Forest Fire Information System (EFFIS, onder auspiciën van de Europese Commissie) berekend. Meer dan 85 procent van die branden doet zich voor in het gebied van de Middellandse Zee (inclusief delen van Noord-Afrika).

Dit jaar wordt een topjaar in negatieve zin: tot dusver is al zo’n 580.000 hectare aan natuur vernield. Vooral in Portugal, Spanje, Zuid-Frankrijk, Midden- en Zuid-Italië, de Balkan, Griekenland en Turkije blijft de situatie zeer kritiek, meldde EFFIS gisteren.

Nog een ontluisterend gegeven: meer dan 95 procent van de natuurbranden ontstaat door menselijk toedoen. Door een sigaret die achteloos is weggegooid. Door een vlam die overslaat als een boer zijn veld met graanstoppels wil afbranden. Of door opzettelijke brandstichting, zoals ook de politie op Gomera dezer dagen vermoedt.

Wim Brummelman