Elk jaargetijde Sportzomer!

De NOS heeft een gouden concept in handen met die Sportzomer. Het is tijd om op de radio het hele jaar door zo’n totaalprogramma te maken, aldus Rob Heukels.

Het zal vijftien jaar geleden zijn geweest dat Ferry de Groot, hoofd sport van NOS Radio, na een kleine maand Radio Tour de France waagde te suggereren dat zijn succesvolle format ook in de rest van het jaar zou moeten klinken op Radio 1. De eindredacteuren van een tiental omroepen ontstoken vervolgens in grote woede over deze poging van ‘Holle Bolle NOS’ om hun het zoveelste bastion van profilering op de radio te ontfutselen. Dit was de bijl aan de wortel van Het Bestel!

De tijden lijken inmiddels veranderd. Afgelopen twee maanden was de Radio 1 Sportzomer niet alleen meer een product van de NOS, maar mochten de beste presentatoren van de omroepen in een gelijkwaardige positie aanschuiven om de luisteraars samen met de NOS-collega’s een nationaal programma voor te schotelen. Dit was onmiskenbaar een meesterzet. Opeens klonk het radiostation niet meer verbrokkeld in talloze magazineformules. De Sportzomer bood een totaalprogramma met een opgewekte dubbelpresentatie, leunend op een grote redactie, die veel beter in staat was te putten uit de vele nieuwsbronnen. Bovendien bleef het station herkenbaar. De belangrijkste ‘stemmen’ voegden zich moeiteloos in het grote geheel.

In de tijd van De Groot deden omroepen nog hun best om anders te klinken dan de anderen tijdens de zogeheten ‘daluren’. Het echte nieuws waren ze in 1995 al kwijtgeraakt aan de NOS. Er was een dwarse VPRO, een militante VARA en een getuigende EO. In de jacht op luistercijfers hebben de omroepen zich evenwel allang geschikt in het magazineformat, dat denigrerend wel de ‘praatje-plaatjeformule’ wordt genoemd – gezellig, gevarieerd en in toenemende mate doordrenkt van lifestyle, net als in de hele journalistiek. De programma’s lijken steeds meer op elkaar en onderscheiden zich alleen nog door de presentatie of hier en daar een jingle.

Elk programma wordt nog steeds geproduceerd met een kleine redactie. Al deze redacties zitten op hun eigen eiland. Noodgedwongen ontlenen zij te veel onderwerpen aan de krant van gisteren. Het lukt Radio 1 , met 42 miljoen euro subsidiegeld en meer dan 300 fte, zelden de toon te zetten tussen de andere nieuwsmedia, los van het feit dat het station te weinig klinkt als eenheid. Luisteraars stellen voorspelbaarheid nu eenmaal op prijs – zie de succesvolle muziekzenders Radio 2 en 3FM.

De Sportzomer, een mijlpaal in de Radio 1-historie, bewijst dat een station dat uit één hand wordt geprogrammeerd niet hoeft in te boeten aan kwaliteit en pluriformiteit, integendeel. Bundel de redacties en Radio 1 kan van zes uur ’s ochtends tot zeven uur ’s avonds een mooi, gebalanceerd totaalprogramma maken. Zet de beste presentatoren in duo’s in. Schrap de functie van ‘zendermanager’. Benoem een echte hoofdredacteur. Dan schiet er weer geld over voor diepgravender programma’s in de avonduren. Deze taak is bij Radio 1 inmiddels verschraald.

Wat staat een nationaal programma op Radio 1 nog in de weg? In de eerste plaats de ledenomroepen zelf. Het is het laatste bastion in het (radio)bestel. Op de muziekzenders is hun invloed al beperkt tot het minimum. In feite is dit ketelmuziek. De omroepdirecteuren hebben zich in de afgelopen tien jaar nooit verzet tegen de disproportionele bezuiniging op radio ten opzichte van televisie.

Dan is er de Mediawet. Hierin staan nog steeds tal van artikelen die de verkaveling in stand houden. Minimumgaranties in zendtijd en geld leiden tot bizarre rekenexercities die niets te maken hebben met kwaliteit en kunde. Denk aan het fenomeen dat Omroep MAX alle klassieke concerten van Radio 4 moet opnemen om aan zijn uren te komen. Niet kwaliteit, maar behendig calculeren voert helaas de boventoon.

Bij de publieke omroep veranderen zaken alleen onder grote druk. Bezuinigingen hebben opeens fusies van omroepen mogelijk gemaakt. Politici vergeten om ook een aantal regels aan te passen die de hinderlijke verbrokkeling in de hand werken. ‘Hilversum’ zou niet op nieuwe bezuinigingen moeten wachten, maar op Radio 1 zelf een daad moeten stellen – met de luisteraars als winnaars.

Rob Heukels is journalist.