En de winnaar is… seks!

Het is een kinderboek uit 1922, geschreven door Joh. H. Been. Op het omslag zie je een groepje jongens van wie er een wordt vastgehouden. Zijn handen zijn vastgebonden op z’n rug. Voor hem staat een knul, een kop groter, die duidelijk de baas is. Hij houdt een korte, zwarte fluit voor zich, op borsthoogte van de vastgebonden jongen. Titel van dit boek: Spekkie, de pijper der Zeeleepers.

Vlak voor de zomervakantie ging deze rubriek over het woord klaarkomen. Naar aanleiding van een kop in een krant uit 1937 (Sneeuwwitje komt klaar!) schreef ik dat klaarkomen in de betekenis ‘een orgasme krijgen’ in de eerste decennia van de 20ste eeuw zeker nog niet algemeen bekend was.

Dit leverde enkele reacties op die ik u niet wil onthouden. Zo schreef iemand: „Voor goede waar komt u bij Kluiters klaar. Dit was de slagzin die mijn ouders voerden voor hun levensmiddelen- en zuivelhandel in Delft. De zin kwam onder meer voor in foldermateriaal, op verpakpapier en op zakken waarin losse suiker, zout, bonen en dergelijke werden afgewogen. Dit was in de jaren 1947-1950. Vele honderden klanten moeten van de zin hebben kennisgenomen. Zo er al waren die de ‘nieuwere’ betekenis van het woord kenden, hebben zij dat waarschijnlijk voor zich gehouden. Mijn ouders waren zeer gelovig katholiek en buitengewoon kuis.”

Een andere lezer, 84 jaar, schreef over het woord vingeren: „Bij de teelt van aardappelen was vingeren de handeling waarmee vastgesteld kon worden of de nieuwe aardappels al geoogst konden worden. Voorzichtig werden met de vingers wat jonge aardappeltjes blootgelegd en als de kwaliteit tegenviel kon de aarde zonder schade weer worden teruggebracht.” Vingeren, voor de goede orde, heeft als eerste betekenis in de Grote Van Dale ‘de vingers laten gaan, laten spelen over, op’. En als derde betekenis ‘(met betrekking tot een kalf) leren drinken met de vinger’. Hoe algemeen die betekenissen zijn, is niet vast te stellen. Zeker is dat de seksuele betekenis inmiddels zo dominant is, dat het woord bijna niet meer neutraal kan worden gebruikt.

Hetzelfde geldt voor diverse andere woorden. Zo kan doos onder meer worden gebruikt voor ‘verpakkingsmiddel’, ‘hoofd’, ‘achterste’, ‘wc’, ‘gevangenis’, ‘onbenullige vrouw’ en ‘bed’. De afgelopen decennia heeft de betekenis ‘vagina’ echter zoveel terrein gewonnen, dat doos een hoog oh-la-la-gehalte heeft gekregen. Kleine doos, grote doos, lege doos, volle doos – voor je het weet leidt dit tot schalkse of schunnige opmerkingen. Dat de seksuele betekenis van doos zo dominant is geworden, is overigens mede te danken aan een omstreden reclamecampagne uit 1997 van New York Pizza. Op affiches die landelijk in abri’s werden geplaatst, stond een blote vrouw met een New York Pizza-doos voor haar kruis. Begeleidende tekst: „De lekkerste dozen van Nederland. Nu afhalen.” Gevolg: Kamervragen, klachten, felle discussies en met kranten afgeplakte posters.

En welke man zegt nog dat hij zich afgetrokken voelt? Tot halverwege de 20ste eeuw komen we dit woord in honderden boeken, ook in kinderboeken, tegen in de betekenissen ‘afgeleid’, ‘in zichzelf gekeerd’. Zo schreef Herman Heijermans in 1934: „Ik heb me verbeeld dat je al een paar dagen afgetrokken bent.” En Toussaint Bokma schreef in 1956: „De prof merkt wel, dat ik afgetrokken ben, maar ik kan er niet langer tegen vechten.”

De kans dat er nu nog kinderboeken zouden verschijnen met pijper in de titel en bondage op het omslag, acht ik nihil. De oudste betekenis van pijpen is ‘op de fluit blazen’. Dat is precies waar die vastgebonden jongen door de zeelepers, een scheldwoord voor bepaalde Zeeuwse vissers, toe werd gedwongen.