Indonesische gruwelen

Archief van tranen (twee delen)Ned. 2, 18.50 - 20.00 uur

De timing is pikant. In de week dat de Japanse capitulatie en het uitroepen van de Indonesische onafhankelijkheid in 1945 worden herdacht, vraagt MAX aandacht voor de gruwelen van de Bersiap-periode. De omroep spreekt van een „vergeten massamoord op Nederlanders”. Vergeten zijn de duizenden, overwegend Indo-Europese slachtoffers van de nationalistische furie in het jonge Indonesië niet. Het klopt wel dat de Nederlandse Vergangenheitsbewältigung meer aandacht heeft voor Nederlandse dan Indonesische wandaden in de tweede helft van de jaren 40. Een goed idee dus van filmmaker Pia van der Molen om de Bersiap – ‘Wees paraat!’, was de strijdkreet van de jonge moordbrigades – tot onderwerp van een documentaire (volgende week deel 2) te nemen.

Maar wat een merkwaardige documentaire is het geworden. Al te nadrukkelijk presenteert Van der Molen haar onderwerp als een persoonlijke zoektocht. Soms lijken we verdwaald in een vakantievideo („Gelukkig hebben we een airco busje”). Tegenover dat geneuzel staan huiveringwekkende en belangrijke getuigenverklaringen, deels uit een „geheime” ordner, deels door overlevenden.

De titel wordt volop waargemaakt. Het is moeilijk om met droge ogen te kijken naar een oude man die zich huilend herinnert hoe hij als jongen tot zijn enkels door het bloed waadde in de Simpang Sociëteit in Soerabaja. Of een man die huilend zegt: „Ik heb altijd van dat land gehouden”. Van der Molen krijgt zelfs een Indonesiër aan het huilen. Ze lijkt het als een verdienste te beschouwen.

Mark Duursma