De PvdA Nieuwkoop zal waarlijk herrijzen

De meeste politieke partijen leiden als ledenorganisaties een kwijnend bestaan. En maar weinig overgebleven leden zijn nog actief. Wie moeten er met de aanstaande verkiezingen de kiezer opzoeken? Op bezoek in Nieuwkoop, waar de lokale afdeling zich 17 jaar geleden al nauwelijks staande kon houden.

De gemeente heeft de speciale publicatieborden voor de verkiezingsaffiches reeds geplaatst. De partijen kunnen gaan plakken. Voorzitter Ton van den Belt en penningmeester Martin Vervaart van de PvdA-afdeling Nieuwkoop hebben de nodige ervaring met het ritueel opgedaan. Dat krijg je met elkaar zo snel opvolgende verkiezingen. Niet te vroeg plakken dus, weten ze. Dan kan je twee weken later de rit langs de ruim twintig borden nog eens maken omdat het eigen affiche is overgeplakt door dat van een andere partij.

Het plakken is één campagneactiviteit. Daarnaast staan zij over een paar weken ook weer een aantal zaterdagen met folders en ander verkiezingsmateriaal in de PvdA-kraam op de markt in het oude centrum van Nieuwkoop. Ze zullen het stemmen winnen in de aanloop naar de Kamerverkiezingen van 12 september volledig zelf moeten doen. Op een landelijke „partijhotemetoot”’ wordt niet gerekend.

De 58-jarige Van den Belt is al door één van zijn volwassen zoons gewaarschuwd: „Je trekt toch niet te veel PvdA-spullen aan hè?” Hij heeft zich er mee verzoend. De jeugd is anders dan in de tijd dat hij zelf jong was. Komend uit een ‘sociaal-democratisch nest’ was het voor hem zo’n dertig jaar geleden vanzelfsprekend lid te worden van de PvdA. „Tegenwoordig zeggen de jongeren: what’s in it for me”, zegt hij.

„Waarom nog doorgaan als PvdA? Misschien winnen we meer stemmen als Nieuwkoop Vooruit of als Forza Nieuwkoop.” Met deze woorden van PvdA’er Berry Dors eindigde zeventien jaar geleden een portret in deze krant van de PvdA-afdeling Nieuwkoop. Het was het verhaal over zomaar een afdeling van zomaar een traditionele Nederlandse politieke partij. Maar het was vooral het verhaal over een aflopende zaak. Over een handjevol actieve partijleden dat hun afdeling draaiende probeerde te houden. Ze waren alles tegelijk: én raadslid, én afdelingsbestuurder, én redacteur van het ledenblad, én afgevaardigde naar het landelijk partijcongres. Zij belichaamden de verandering in het Nederlandse partijwezen, waarbij de klassieke ledenorganisatie met vertakkingen in alle haarvaten van de maatschappij al sinds de jaren zeventig op zijn retour is.

De trend van minder leden en afnemende ledenparticipatie heeft doorgezet. Met uitzondering van de SP bestaat de politieke partij als brede basisbeweging nauwelijks nog. De ledenbestanden zijn zo geslonken dat partijlidmaatschap bijna gelijkstaat aan een partijfunctie.

Toch vormen de leden nog altijd de kern van het partijwezen. Sterker nog, de macht van het gewone lid is de afgelopen jaren bij veel partijen alleen maar toegenomen. Lijsttrekkersverkiezingen, waarbij individuele leden rechtstreeks kunnen stemmen op hun ideale kandidaat, zijn tegenwoordig heel gewoon. Ook hoeven leden niet langer via ingewikkelde procedures en partijafgevaardigden hun stem te laten horen over de koers van de partij. Ze gaan gewoon naar het congres toe. Zoals vijfduizend CDA-leden op 2 oktober 2010 deden toen gediscussieerd en gestemd werd over de vraag of hun partij moest meedoen aan een kabinet met gedoogsteun van de PVV.

En zo is er sprake van een tegengestelde beweging: aan de basis, in de afdelingen bestaat het partijlid nauwelijks nog, maar aan de top heeft hij of zij veel meer te zeggen.

Progressief Nieuwkoop

In Nieuwkoop is het in 1995 door Berry Dors geschetste toekomstbeeld uitgekomen. De PvdA als zelfstandige lokale partij in Nieuwkoop hield bij de gemeenteraadsverkiezingen van 1998 op te bestaan. Met telkens maar die ene zetel voor de PvdA in de raad kon te weinig worden bereikt, vond het afdelingsbestuur. Voor de landelijke activiteiten bleef de PvdA-afdeling Nieuwkoop gewoon bestaan, maar voor de gemeentepolitiek dienden de progressieve krachten gebundeld te worden. De lokale politiek, vonden zij, moest worden ondergebracht in een lokale partij.

Dus ging de PvdA dat jaar samen met GroenLinks de verkiezingen in. Met succes: de combinatie behaalde drie van de vijftien raadszetels. Een resultaat dat in 2002 werd geprolongeerd. Kort daarop werd in Den Haag besloten dat Nieuwkoop en Ter Aar in 2007 bestuurlijk zouden worden samengevoegd. Bij de daaropvolgende verkiezingen was het met, in de woorden van Dors, „nog een aantal verdwaalde D66’ers erbij”, Nieuwkoop 2007 dat de naam bij de raadsverkiezingen van 2010 wijzigde in Progressief Nieuwkoop.

Dors, 61 inmiddels en nog altijd PvdA-lid – ofschoon, zoals hij zelf met een lach zegt, „ze er veel aan doen je tegen te maken” – is een van de drie leden van de progressieve fractie in een gemeenteraad met 21 leden en acht fracties. Progressief Nieuwkoop zit in de oppositie in de raad waar het CDA en Samen Beter Nieuwkoop met elk vier zetels de grootste zijn.

De PvdA-afdeling Nieuwkoop telde zeventien jaar geleden 53 leden, nu zijn er 43 over. En dat is dan ook nog inclusief de 12 leden van de PvdA-afdeling Ter Aar die er in 2007 bijkwamen. Bij de Tweede Kamerverkiezingen van 2010 kreeg de PvdA 1.622 van de in totaal 16.060 in Nieuwkoop uitgebrachte stemmen.

De 40-jarige Martin Vervaart, penningmeester van de afdeling, weet wel waar de geringe interesse vandaan komt: „De mensen zijn veel egoïstischer geworden, ze hebben geen idealen meer.” Hijzelf besloot een kleine tien jaar geleden lid te worden van de PvdA. De laborant bij het Academisch Medisch Centrum in Amsterdam was kort daarvoor naar het bestuurlijk onder Nieuwkoop vallende Ter Aar verhuisd. Het was de Amerikaanse zanger Bruce Springsteen die hem inspireerde politiek actief te worden. Springsteen steunde de Democraat John Kerry in zijn campagne tegen zittend president George Bush.

Welk lied van Springsteen bij hem de vonk deed overslaan herinnert Vervaart zich niet meer, „maar ik herkende er veel in”. Zoals hij in Nederland veel herkende in de toen net als PvdA-leider aangetreden Wouter Bos. „Hij sprak me aan als man van het midden.” Drie jaar vroeg het afdelingsbestuur van de afdeling Nieuwkoop Vervaart medebestuurslid te worden. Een „politiek beest” wil hij zichzelf niet noemen. Er moet wel tijd overblijven voor zijn hobby’s: fietsen en schaatsen.

Vervaart benaderde op zijn beurt in 2009 het al jaren ‘slapende’ PvdA-lid Ton van den Belt. De procesmanager bij de Royal Bank of Scotland had al enige bestuurlijke evaring opgedaan in het verenigingswerk. Ook lokaal was hij actief lid van de milieubelangengroep Nieuwkoopgroen. Van den Belt voelde er wel voor om de PvdA-afdeling Nieuwkoop weer tot leven te wekken. Met het opgaan in Progressief Nieuwkoop was de PvdA totaal onzichtbaar geworden. „We vinden dat we te weinig contact met onze leden en kiezers hebben”, zei Van den Belt toen hij zich in de lokale nieuwsbrief voor de leden presenteerde. De PvdA moest weer „een partij van doeners worden in plaats van denkers”, schreef hij.

Het ideaal van voorzitter Van den Belt is een lokaal ombudsteam van de partij dat problemen signaleert, luistert naar mensen en actie onderneemt. Dat zou de band met de achterban moeten herstellen. Het is geheel in lijn met de ideeën van partijvoorzitter Hans Spekman die ook door middel van ombudsteams de lokale afdelingen van zijn partij weer wil laten „bruisen”.

Maar vindt, zoals in Nieuwkoop, de mensen er maar eens voor. Makkelijk gaat het interesseren en activeren van de achterban nog altijd niet, heeft afdelingsvoorzitter Van den Belt zelf ondervonden. Dieptepunt was de week voor de Kamerverkiezingen van 2010, toen het afdelingsbestuur PvdA-Kamerlid Lia Roefs voor een avond in Nieuwkoop had weten te strikken. Van den Belt: „We hadden van alles geregeld. Publiciteit, een zaal, geluidsapparatuur. Kwamen er drie man.”

Iets lolligs

De afdeling „meer smoel geven”. Dat was de ambitie van Menno van der Ploeg (38) toen hij in 2010 secretaris van het bestuur werd. Drie jaar daarvoor was hij lid geworden van de PvdA na ervan overtuigd te zijn geraakt „dat je niet alleen moet stemmen op een partij, maar ook iets met die keuze moet doen”. Dan zou er misschien ook werkelijk aandacht komen voor jeugd en jongeren, wat volgens hem hard nodig was.

Bestuurservaring deed de maatschappelijk hulpverlener op bij de scouting waar hij nog altijd zeer actief is. Sinds kort is er een probleem: Van der Ploeg is naar Haarlem verhuisd, 45 kilometer verderop. Volgens de landelijke statuten van de partij mag hij niet actief zijn in een andere gemeente dan waar hij woont. Er wordt momenteel gesproken met het landelijk partijbureau over een dispensatieregeling. Anders dreigt er binnenkort weer een nauwelijks te vervullen vacature in het bestuur van de afdeling Nieuwkoop.

Vind ze nog maar eens, leden of desnoods belangstellenden die naar de door de partij georganiseerde bijeenkomsten willen komen. Vind ze nog maar eens, leden die niet alleen interesse tonen, maar ook nog eens actief willen worden.

De zorg en frustratie van de PvdA-Nieuwkoop zijn anno 2012 nog exact dezelfde als die van 1995. Degenen die toen de afdeling draaiende hielden kozen jaren later voor gedeeltelijke opheffing, door samen met andere progressieven onder een andere naam in de gemeentepolitiek verder te gaan.

Constante in het geheel is Berry Dors als aanvoerder. Bij de raadsverkiezingen van 2010 werd hij lijsttrekker van de combinatie Progressief Nieuwkoop. Hoe de kiezer te bereiken? Met iets lolligs, bedacht de lijsttrekker. Dus maakte Dors, uitgegroeid tot ‘Bekende Nieuwkooper’ dankzij activiteiten in de gemeentepolitiek en als organisator van bluesfestiviteiten, samen met nummer twee van de lijst, Kees Hagenaars, een carnavalsvideoclip waarin beide zingend door de raadszaal van Nieuwkoop hosten:

„We zijn er weer bij de progressieven, leve de progressieven / We houden van sociaal, van duurzaam en het groen / En als we de kans maar krijgen dan gaan we het anders doen.”

Met de lokale politiek ondergebracht in Progressief Nieuwkoop is de PvdA op afdelingsniveau nu helemaal gemarginaliseerd, vindt het huidige afdelingsbestuur. Vandaar het vaste voornemen om de partij bij de volgende raadsverkiezingen, in 2014 net als vroeger onder eigen naam mee te laten doen. Goed om de afdeling weer wat meer eigen profiel te geven.

Profiel tegenover wie, zegt de 65-jarige Joke van Boxtel, nu raadslid voor Progressief Nieuwkoop, in de jaren negentig afdelingsvoorzitter van de PvdA. Ze ziet weinig in het plan van het bestuur om ten behoeve van de herkenbaarheid bij de achterban weer apart als PvdA mee te doen aan de raadsverkiezingen van 2014. „Hun achterban is hun eigen hoofd.”

En zo lijkt de situatie weer terug bij af. Of het zal helpen, een eigen lokale PvdA? Over één ding zijn allen het eens: hoe beter de partij het landelijk doet, hoe meer kans op succes op lokaal niveau. „Job word zichtbaar, sla meer met je vuist op tafel”, was twee jaar geleden de noodkreet vanuit Nieuwkoop in de richting van de toenmalige partijleider Cohen. Alle vertrouwen is er in diens opvolger, Diederik Samsom.

Nog een paar weken tot de verkiezingen. Campagne, ook in Nieuwkoop. Op het clubje actieve PvdA-leden kan opnieuw gerekend worden. Kón al gerekend worden zegt Berry Dors. „Toen die verkiezingsborden twee weken geleden werden neergezet, heb ik direct gezegd: laat mij maar even posters plakken, want ik heb toch niets te doen. Maar de PvdA-affiches waren nog niet in Nieuwkoop gearriveerd. En nu zie je de SP dus overal hangen.”