Westlandse werklozen willen niet

Project ‘Westland heeft Werk’ zou werklozen weer aan een baan moeten helpen. Maar zij willen helemaal geen tomaten plukken.

Maasdijk. In een 9,5 hectare grote kas van tomatenkwekerij Lans uit Maasdijk hangt een serene rust. Hoewel het Westlandse familiebedrijf in deze periode 250 extra tijdelijke werknemers in dienst heeft, krijgt stafmedewerker Wilko Wisse geregeld de vraag of er überhaupt wel wordt gewerkt. Maar dan is het lunchpauze en komen er zo’n vijftig werknemers met bezwete lichamen tussen de tomatenplanten tevoorschijn. De voertaal van de uitzendkrachten is Pools. Op scholieren met een vakantiebaantje na werken bij Lans nauwelijks nog Nederlanders in de productie. Al jaren niet meer. Wisse: „Nederlanders willen geen tomaten plukken.”

Wel heeft Lans sinds kort drie langdurig werklozen in dienst. Zij zijn bij het bedrijf terechtgekomen via ‘Westland heeft Werk’, een project dat vier maanden geleden met een grote publiciteitscampagne is begonnen. Op 26 maart vertrokken zeventien bussen met ruim zeshonderd uitkeringsgerechtigden uit Rotterdam, Den Haag en Delft naar het Westland voor een kennismaking met de glastuinbouw. In die steden hebben ruim 57.000 mensen een uitkering, terwijl in het enkele kilometers verderop gelegen Westland bedrijven zitten te springen om (tijdelijke) arbeidskrachten. Naar schatting werken zo’n 15.000 arbeidsmigranten in de Westlandse glastuinbouw. Zij zijn voornamelijk afkomstig uit Polen en andere Midden- en Oost-Europese landen, al groeit de laatste jaren ook het aantal werknemers uit Zuid-Europa.

Voor het Westland is het een bekende reflex: als het economisch slecht gaat, de krapte op de arbeidsmarkt toeneemt en de uitgaven aan uitkeringen stijgen, wordt er naar sectoren met veel arbeidsmigranten gewezen, zoals de glastuinbouw. Dat is ook de reden dat kwekerij Lans meedoet aan het project, zegt Wisse. „Wij hebben het liefst Nederlandse werknemers. We willen als bedrijf bijdragen aan het drukken van de kosten van het sociale domein.”

Het project is een initiatief van twee Westlandse uitzendbureaus en een groep werkgevers uit de regio. Volgens de Haagse wethouder Henk Kool (Sociale Zaken en Werkgelegenheid, PvdA) speelde ook de „landelijke politieke druk” een rol bij de totstandkoming van Westland heeft Werk. Hij herinnert zich de „spierballentaal” van demissionair minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, Henk Kamp (VVD). „Kamp zegt dat in Nederland 300.000 Midden- en Oost-Europeanen werken, terwijl we hier zeker een half miljoen uitkeringsgerechtigden hebben die dat werk zouden moeten kunnen doen. Maar zo eenvoudig is het niet. Het gaat erom de juiste mensen op de juiste plek te krijgen, anders houden ze het nooit lang uit bij een bedrijf en zitten ze zo weer in een uitkering.”

Kool zegt vooraf sceptisch te zijn geweest. „In het verleden hebben we diverse projecten met werklozen gedaan in het Westland, maar die zijn telkens mislukt. Ik weet hoe weerbarstig de praktijk is.”

In een persbericht van enkele dagen na de bustour noemden de initiatiefnemers ‘Westland heeft Werk’ nog een „groot succes”. 91 procent van de bijstandsgerechtigden had immers aangegeven een baan in de kassen wel te zien zitten. Maar dan de praktijk van een paar maanden later: slechts 19 werklozen hebben een vast contract gekregen, blijkt uit cijfers van de verschillende gemeenten. Het project heeft tot nu toe vijf van de ruim 34.400 Rotterdamse uitkeringsgerechtigden een vaste aanstelling in het Westland opgeleverd. Zeven werklozen uit Den Haag (met een kleine 20.000 uitkeringsgerechtigden) kregen een vast contract.

Desiree van Yperen, directeur van het Werkplein Westland en coördinator van het project, erkent dat er „opstartproblemen” zijn. Zo blijken de gebrekkige openbaar vervoerverbindingen tussen de steden en de bedrijven in het Westland voor veel werklozen een onoverkomelijk obstakel.

Een ander probleem is volgens Van Yperen dat arbeidsmigranten eenvoudiger flexibel kunnen worden ingezet. „De werklozen moeten een vast contract krijgen, anders heb ik er niets aan”, zegt Kool. Dat de glastuinbouwbedrijven liever migranten willen omdat die goedkoper zijn, is volgens Wisse van de kwekerij Lans een „hardnekkig” misverstand. „Wij betalen Polen gewoon via de cao.”

Veel werklozen blijken het werk in de glastuinbouw als zwaar te ervaren, vooral degenen die al langere tijd geen baan hebben. „Zeker niet iedereen is geschikt voor dit werk, maar wie wil die kan het”, zegt Wisse. „Een Pool komt hier voor 100 procent heen om te werken en vindt het niet erg om lange diensten te draaien.” Veel Nederlanders uit de WW en bijstand missen die „gezonde werkethiek”. Ook andere Westlandse bedrijven zijn niet te spreken over het arbeidsethos van de Nederlandse uitkeringsgerechtigden.

De betrokken gemeenten en werkgevers vinden het te vroeg om ‘Westland heeft Werk’ definitief af te schrijven. Maar dé oplossing van het werkloosheidsprobleem zal het zeker nooit zijn, zegt Projectcoördinator Van Yperen. De oorzaak daarvan ligt dieper. „In Nederland hebben we altijd goed voor mensen zonder baan gezorgd. Ze hebben een dak boven hun hoofd en met huur- en zorgtoeslagen bovenop hun uitkering kunnen ze vaak goed rondkomen. Nederlanders voelen geen financiële druk om te werken, zoals Polen. Mensen komen bij het loket voor een uitkering, niet voor een baan.”