Waarom zijn er zo weinig vrouwelijke dirigenten?

Waarom, wil Christa Bouwmeester uit Amsterdam weten, zijn er zo weinig vrouwelijke dirigenten?

Hoewel er weinig vrouwelijke dirigenten zijn, zitten er wél veel vrouwelijke muzikanten in orkesten. Zo zijn er zelfs meer vrouwelijke violisten op topniveau dan mannelijke, zegt de bekende Nederlandse dirigent Ed Spanjaard. Volgens hem krijgen vrouwen net zoveel kansen als mannen om dirigent te worden. Tot zo’n veertig jaar geleden was dat anders. Pas begin jaren tachtig mocht een vrouw toetreden tot het wereldberoemde Berliner Philharmoniker. En als er al geen vrouwen ín het orkest mogen, zegt Spanjaard, dan mogen ze het al helemaal niet leiden.

In het boek The Maestro Myth (1991) beschrijft Norman Lebrecht de moeilijke positie van vrouwen, homoseksuele en zwarte mensen die het vak willen uitoefenen. Spanjaard noemt de getalenteerde dirigent Frieda Belinfante als voorbeeld. In Nederland kwam ze niet aan het werk, omdat ze vrouw was en in de VS werd ze in 1954 weliswaar als eerste vrouw ter wereld vaste dirigent van een professioneel orkest, maar werd ze ook weer ontslagen – naar eigen zeggen vanwege haar lesbische geaardheid.

Ook al mogen ze het nu wel, op de Nederlandse dirigentopleidingen melden vrouwen zich nog altijd minder vaak aan dan mannen. De wereldwijde top-15 telt volgens Spanjaard geen vrouwen. Hij schat dat minder dan 10 procent van de dirigenten op hoog niveau vrouw is. Speculeren of de voor een dirigent vereiste eigenschappen typisch mannelijk zijn – „je hebt een fysieke natuurlijkheid nodig, overwicht” – wil hij niet.

Ook op amateurniveau blijven de vrouwen achter. Zo volgen nu elf mannen en twee vrouwen de opleiding tot assistent-dirigent harmonie en fanfare bij het Gelders Kenniscentrum voor kunst en cultuur. Volgens Arend Nijhuis, verantwoordelijk voor de opleiding, komt dat doordat de blazerswereld een machowereld is met een militaire inslag. Hoewel van de muzikanten „minstens de helft vrouw is”, vergt het volgens hem een cultuuromslag voordat meer vrouwen de orkesten gaan leiden. En wellicht is dat het antwoord op de vraag. Na zoveel jaren verbannen te zijn uit orkesten, duurt het even voordat vrouwen die orkesten willen leiden.