Banken helpen innovatieve kleine bedrijven om zeep

Kleine en middelgrote bedrijven krijgen amper nog kredieten van financiële instellingen. Hierdoor stokt de innovatie, waarschuwt ondernemer Ton Welter.

Ik probeer een nieuw type rookmelder, in de vorm van een vogeltje, op de markt te brengen. Het loopt storm met de aanvragen voor dit designproduct, uit Finland, Duitsland, Canada, de Verenigde Staten. Ik moet de productie in Nederland voorfinancieren, maar er is geen bank die me de financiering wil verstrekken die ik nodig heb.

Mocht u denken dat ik voor eigen parochie sta te preken – dit probleem treft talloze middelgrote en kleine bedrijven. Veel innovatieve projecten krijgen in het Nederland van vandaag geen kans om tot bloei te komen. Volgens onderzoeken van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling en de Europese Unie loopt Nederland ver achter op zijn concurrenten wat betreft innovatie. Dit is fnuikend voor de samenstelling van ons toekomstige exportpakket. Nederland dreigt af te zakken tot een renteniersnatie.

De financiële instellingen in Nederland spelen met vuur. Acht op de tien bedrijven in Nederland zijn klein of middelgroot. Zij moeten de groei van onze werkgelegenheid mogelijk maken. Juist deze bedrijven gaan in toenemende mate failliet.

Ooit was er een tijd dat de banken de economie voorzagen van smeerolie. Bedrijfsfinancieringen werden verstrekt om groei te verwezenlijken voor kleine en grote ondernemingen. Zonder smeerolie kunnen de raderen van de economie niet draaien. Dan stokt de machine. Uiteindelijk komt ze tot stilstand.

Grote ondernemingen hebben veelal een buffer kunnen opbouwen voor slechte tijden. Midden- en kleinbedrijven, vooral jonge innovatieve ondernemingen, hebben zo’n buffer niet. Banken, private investeerders en zogeheten business angels voorzagen hen in goede tijden van bedrijfskredieten om hun nieuwe producten te ontwikkelen en geschikt te maken voor de markt, maar hiermee zijn ze opgehouden.

Ondernemerschap vergt durf en doorzettingsvermogen, maar ook investeringskapitaal voor groei, voordat de onderneming op eigen benen kan staan. Met ondernemerschap alleen redden we het niet.

Dat kapitaal wordt sinds het begin van de kredietcrisis niet – of bij hoge uitzondering – verstrekt, in de meeste gevallen slechts aan ondernemingen die hun track record al enige jaren hebben opgebouwd. Banken en private investeerders zijn niet bereid om kapitaal te verstrekken aan jonge ondernemingen. Als ook vrienden of familieleden geen kapitaal verstrekken en als er geen (extra) hypotheek kan worden genomen op het huis, is een start-up al snel gedwongen te stoppen of een faillissement aan te vragen. Innovatieve ideeën en producten sterven hierdoor in schoonheid. Dit is een schande. Innovatie is juist het medicijn om onze economie weer gezond te maken.

Minister Verhagen (Innovatie, CDA) heeft nog wel een budget van 1 miljard euro ter beschikking gesteld als garantie, ter dekking van door banken en private investeerders te verstrekken kredieten aan het midden- en kleinbedrijf, maar financiële instellingen zijn bereid noch geïnteresseerd om hiervan gebruik te maken.

Dit is enerzijds omdat de verlangde kredieten in de meeste gevallen investeringen betreffen onder de grens van een half miljoen euro. Dit is te weinig om eraan te verdienen. Anderzijds hebben ze geen zin in al die administratieve rompslomp die gepaard gaat met een door de staat verleende garantieregeling.

Hiermee is het cynisme, het egoïsme en het onverantwoordelijke gedrag van deze instellingen wederom blootgelegd. Sinds het moment waarop de banken winstmaximalisatie en shareholders value tot hun enige gelukzalig makende doelstelling hebben verheven, een jaar of tien geleden, hebben zij hun maatschappelijke verantwoordelijkheid verzaakt. Het verstrekken van bedrijfskapitaal om de groei van vooral kleinere bedrijven te financieren, was ooit een van de belangrijkste functies van een financiële instelling.

De doelstelling van een onderneming is niet winstmaximalisatie, maar de continuïteit van de onderneming. Hiertoe zal verantwoord en kostenbewust moeten worden geïnvesteerd in kennis, productinnovatie, opleiding, motivatie en begeleiding van het personeel, marketing en verkoop. Winst maken is een belangrijke doelstelling, maar de realisatie hiervan komt voort uit de combinatie van deze factoren.

Dit zogenoemde Rijnlandse model, waardoor Europa in de jaren vijftig en zestig van de vorige eeuw grote economische voorspoed heeft gekend, hebben de financiële instituten en grote ondernemingen ingeruild voor het Angelsaksische model. Hierin regeert de tucht van de markt. De koerswaarde van de aandelen bepaalt alles.

Dit streven naar winstmaximalisatie heeft geleid tot de diepe financiële, economische en vertrouwenscrisis waarin de Verenigde Staten en Europa verzeild zijn geraakt. Het neoliberale kapitalisme heeft zichzelf vernietigd.

De wereld heeft een nieuw economisch model nodig. Financiële instellingen in Nederland zouden zich dit ter harte moeten nemen.

Ton Welter is directeur/eigenaar van The Initiator and Company. Dit bedrijf brengt de Chick-a-Dee-designrookmelder op de markt.