Zomerlezen

Jared Diamond: Zwaarden, paarden en ziektekiemen. Uitgeverij Spectrum, 2000, nieuwste editie 508 blz., € 20. Vertaald door Conny Sýkora.

Jared Diamond, een van de bekendste schrijvende biologen, was ooit vogelonderzoeker op Nieuw-Guinea. Toen hij daar met een lokale politicus aan de praat raakte, vroeg de bestuurder hem: „Waarom hebben jullie blanken zoveel spullen gemaakt en die naar Nieuw-Guinea gebracht en hadden zwarte mensen zo weinig spullen?”

Die vraag, vertelt Diamond, vormde de basis voor zijn boek. En hij geeft ook meteen het antwoord. Dat komt níet doordat er primitieve (lees: zwarte) en ontwikkelde (blanke) mensen bestaan. De oorzaak ligt in de geologie, in de biologie, in de geschiedenis, in die chronologische volgorde. Die ultieme verklaringen voor mondiale ongelijkheid zijn het onderwerp van Diamonds succesvolste boek.

De moraal vormt in Zwaarden, paarden en ziektekiemen alleen de ondertoon; het boek is bovenal een levendig vertelde, erudiete verhandeling die de lezer dwingt om op een nieuwe manier naar de wereld te kijken. Wie de verwikkelingen op het moderne wereldtoneel volgt, zal niet de indruk hebben dat de verbouw van tarwe in de steentijd daar enige invloed op heeft gehad. Of, om nog iets te noemen, de vorm van het Euraziatisch continent. Zo was het wel, schrijft Jared Diamond. Tienduizenden jaren diep onder de oppervlakte van het heden borrelde de toekomst.

Hester van Santen