'The Raven verwoordt mijn angst'

De raaf van Poe strijkt dit najaar neer op toneel. Regisseur Daria Bukvic vertelt.

‘Deze zomer zag ik in Kroatië mijn grootvader bij het graf van mijn oma. Zestig jaar lang zijn mijn grootouders geen twee nachten van elkaar gescheiden geweest, en nu is zij overleden. Hoe hij daar zat, wat hij moet hebben gevoeld, niemand anders heeft dat beter in taal weergegeven dan Edgar Allan Poe in The Raven. Het is het mooiste gedicht dat ik ken. Ik hoop dat ik theater kan maken zoals Poe schreef.’

Dit najaar regisseert Daria Bukvic (23) het gedicht The Raven van Edgar Allan Poe als theatermonoloog bij Frascati. Poe’s beroemde gedicht uit 1845 beschrijft een man die ’s nachts in zijn kamer wordt bezocht door een raaf, waarmee hij een raadselachtig, verontrustend gesprek voert. Op al zijn vragen krast de raaf telkens weer één woord: ‘nevermore’. Het is het antwoord op zijn vraag of hij zijn overleden geliefde ooit nog terug zal zien. En uiteindelijk daagt het besef bij de verteller: dit sinistere zwarte wezen zal hem nooit meer verlaten. Nevermore.

Waarom wilt u van dit gedicht een toneelvoorstelling maken?

„In mijn werk als theaterregisseur ben ik gefascineerd door het thema eenzaamheid, en wat voor uitwerking dat heeft op iemands geest. Eenzaamheid kan een katalysator zijn van de fantasie. Momenteel ben ik sterk bezig met rouw, omdat recentelijk drie mensen in mijn omgeving zijn gestorven, die alle drie een grote geliefde hebben achtergelaten.

„Ik las The Raven voor het eerst op de middelbare school, en het duikt steeds weer op in mijn leven, zoals toen ik mijn opa bij het graf van mijn oma zag; toen dacht ik aan dit gedicht. Het komt zo ontzettend binnen, ik heb er meerdere keren om gehuild. Sommige grote kunst heeft dat effect: de suggestie dat het over jóúw leven gaat.”

In welk opzicht gaat het ook over u?

„Poe verwoordt op een kraakheldere manier mijn grootste angst: dat mijn geliefde de wereld verlaat voordat ik dat doe.”

Wat spreekt u aan aan de manier waarop Poe het thema rouw behandelt?

„Hoe die man vanuit zijn eenzaamheid van alles op die raaf projecteert; dat die vogel een bepaalde wijsheid zou bezitten, en antwoord geeft op zijn vragen. Dat is één mooie lijn in het verhaal.

„Daarnaast symboliseert de raaf het dagende besef van verlies van de man. Het is een natuurlijk element, de emotie, die binnendringt in zijn rationele universum en zich aan hem vastklampt. Als een gedachte die zich vastzet in je hoofd en er niet meer uitgaat. Die raaf: de rouw, het verdriet zullen hem nooit meer verlaten – nevermore.”

Hoe wilt u dit gedicht theatraal gaan ensceneren?

„De enscenering wordt in zekere zin nogal persoonlijk. Mijn geliefde, Marius Mensink, speelt de man. Dat komt heel dichtbij, alsof ik vijftig jaar op voorhand een requiem maak voor onze liefde. Een danseres, Stephanie Dufresne, verbeeldt de raaf c.q. de herinnering aan de overleden vrouw. Omdat dat zo’n bovennatuurlijke verschijning is, wil ik die op een heel andere theatrale manier laten communiceren met het publiek dan die man doet met zijn taal. Zo wordt het – hopelijk – een confrontatie van de ratio van die man versus zijn emotie, waar de raaf voor staat; een zuivere, simpele, esthetische clash, tussen de man en zijn rouw, zijn herinnering.

„Ik hoop dat ik in sfeer dichtbij het gedicht kan blijven: duister en desolaat, maar in al zijn zuivere schoonheid toch ook troostrijk.”

The Raven is uit 1845 en geschreven in een fraai, barok, negentiende-eeuws Engels. Gaat u dat actualiseren?

„Dat Engels blijft mooi en actueel, maar de bestaande Nederlandse vertalingen vond ik te hoogdravend. Dat prachtige, epische ‘nevermore’ wordt ‘nimmermeer’. Dat klopt niet bij mijn concept, want ik wil het verhaal laten vertellen door jonge mensen.

„Daarom heb ik speciaal Jibbe Willems om een nieuwe vertaling gevraagd. Hij is een schrijver van nu met een goed gevoel voor barok. Een strofe uit het gedicht luidt bij hem:

Uit de hel omhoog gevlogen vogel met je zwarte ogen,

weet je of de lucht hierboven god en engelen omvat?

En als er dan een hemel is, bestaat er dan verrijzenis,

herbergt de hemel mijn gemis, zij, mijn lief, mijn lichtend pad,

mijn leven vóór de duisternis,

zij die ik heb liefgehad?

‘Nee.’ Zei hij. Niets meer dan dat.

‘The Raven/Een requiem’ is van 1 t/m 10/11 te zien in Frascati WG. Inl: theaterfrascati.nl