Nieuwe brandhaarden in Sinaï

Bijna veertig jaar geleden was de Sinaï een woestijn waar tijdens de Jom Kippoer-oorlog van oktober 1973 een van de grootste tankslagen uit de geschiedenis werd uitgevochten. Nu is de Sinaï een woestenij, een soort niemandsland tussen Israël en Egypte. Egypte is er formeel soeverein, maar heeft feitelijk amper greep op het bedoeïenengebied.

Dit machtsvacuüm lokt al jaren vrijbuiters van allerhande slag: drugsdealers, mensensmokkelaars en andere handelaars in contrabande. Plus extremisten die er een vrijhaven denken te vinden voor de jihad of de strijd tegen zowel Israël als de seculiere macht in Egypte.

Duistere handel en politiek gaan in de Sinaï dan ook samen. Door de Israëlische blokkade van de Gazastrook, waar de regerende Hamas vooral via smokkeltunnels onder Rafah in de Sinaï wordt bevoorraad, nam het belang van de Egyptische woestijn al toe. Maar door de machtsvacua die de ‘Arabische Lente’ in het Midden-Oosten afgelopen anderhalf jaar heeft getrokken, is de Sinaï nu een politiek strategisch kruispunt aan het worden.

De recente schermutselingen in de Sinaï zijn daarvan een uiting. Afgelopen zondag sneuvelden Egyptische grenswachten toen ze door extremisten werden aangevallen. Kairo reageerde met luchtaanvallen. Maar rustig werd het niet. Vandaag leverde de Egyptische politie in Al-Arish slag. Verderop in Rafah is de officiële grens met Gaza gesloten en worden smokkelroutes voor de wapentransporten naar Hamas en jihadisten afgesneden.

Kairo heeft maar twee opties: luchtmacht of politie. De Sinaï is sinds de Egyptisch/Israëlische vrede van 1979 grotendeels gedemilitariseerd.

Dat was bedoeld als veiligheidsbuffer, maar is een veiligheidsrisico: voor Israël en voor de Egyptische president Morsi, wiens nieren nu door het leger worden geproefd. Kiest hij voor de harde militaire openbare orde en dus voor verder isolement van Hamas? Zo ja, is hij dan in staat om het ongenoegen onder zijn eigen kiezers te compenseren door Israël tot concessies te dwingen? Morsi heeft respijt gezocht door de chefs van inlichtingendienst, presidentiële garde en Noord-Sinaï te vervangen.

Maar de test wordt Israël. Volk en leger in Egypte eisen soevereiniteit in de Sinaï, kortom, een herziening van de vredesvoorwaarden uit 1979. Al is de samenwerking tussen Israël en Egypte nu intensiever dan ooit, daartoe zal Jeruzalem niet geneigd zijn. Morsi op zijn beurt kan om binnenlandse, politieke redenen geen toeschietelijke koers uitzetten. De Sinaï is een ongelooflijk complexe rekensom geworden.