Libië vreedzaam naar zware fase

De benoemde Overgangsraad in Libië is vertrokken, nu is het gekozen parlement aan zet. Omdat dat zo versnipperd is, is onduidelijk waarvoor het staat.

Libiërs vieren in Tripoli het aantreden van het gekozen parlement. Foto AFP

In Libië is vannacht een nieuwe fase aangebroken met de machtsoverdracht door de Nationale Overgangsraad, het zelfbenoemde politieke orgaan van de rebellen tegen kolonel Gaddafi’s bewind, aan het vorige maand gekozen parlement. De plechtigheid in de hoofdstad Tripoli vormde de eerste vreedzame machtsoverdracht in de Libische moderne geschiedenis. Gaddafi, die bijna een jaar geleden door rebellen ten val werd gebracht en later gelyncht, had zelf koning Idris in 1969 opzij geschoven.

De voorzitter van de Overgangsraad, Mustafa Abdul Jalil, droeg de macht symbolisch over aan het oudste parlementslid, Mohammed Ali Salim. De nieuwe assemblee moet nu later vandaag een voorzitter kiezen en vervolgens ook een premier, die een kabinet samenstelt. Een poging die voorzitter meteen te kiezen, mislukte omdat eerst een verkiezingsreglement moest worden opgesteld. Omdat de verkiezingen van 7 juli een totaal versnipperd parlement hebben opgeleverd, dreigen aan elk besluit lange onderhandelingen vooraf te zullen gaan. Belangrijke besluiten moeten met een tweederde meerderheid worden aangenomen.

Jalil, die zelf uit Gaddafi’s regime afkomstig is, gaf in zijn toespraak toe „fouten” te hebben gemaakt tijdens de „uitzonderlijke” overgangsperiode. Er is „een achterstand in de afhandeling van bepaalde dossiers”, zei hij, en hij noemde veiligheid en ontwapening. Dat was codetaal voor het falen van zijn regime om de talrijke rebellenmilities te ontwapenen die zijn overgebleven uit de oorlog tegen Gaddafi. Die zijn verantwoordelijk voor ernstige schendingen van de mensenrechten en voor een zekere anarchie. De afgelopen paar weken hebben bomaanslagen op onder andere de militaire politie en het Internationale Comité van het Rode Kruis en een aantal ontvoeringen dat nog eens onderstreept. Kan het nieuwe bewind dat wel oplossen?

In een nauwelijks opgemerkt incident tijdens de plechtigheid gaf Jalil opdracht om een niet-gesluierde jonge vrouw te vervangen die het programma presenteerde. Ze moest haar plaats afstaan aan leden van de Overgangsraad. „Wij geloven in de individuele vrijheden”, zei Jalil. „En wij bevestigen die. Maar we zijn moslims en we zijn gehecht aan onze principes. Iedereen moet dit punt begrijpen.”

Jalil heeft eerder woede onder middenklasse-vrouwen gewekt met zijn uitspraak dat het recht op veelwijverij „onvoorwaardelijk” moet worden toegepast. Of het nieuwe parlement dergelijke ideeën deelt, is niet duidelijk. De grootste partij in het 200 zetels tellende Algemeen Nationaal Congres is met 39 zetels de gematigde alliantie van ex-premier Mahmoud Jibril, die voornamelijk met economische thema’s campagne heeft gevoerd. De fundamentalistische Moslimbroederschap kreeg er slechts 17. Maar verder telt het parlement alleen maar één- en maximaal tweemanspartijtjes plus honderd als onafhankelijke kandidaten gekozen leden. Niemand heeft een idee waar zij voor staan.

Ook verder is nog veel onduidelijk. Met name moet nog worden uitgevochten of het parlement zelf de raad gaat samenstellen die een grondwet opstelt, of dat daarvoor aparte verkiezingen moeten worden uitgeschreven. De Nationale Overgangsraad bepaalde kort voor de verkiezingen dat de grondwetgevende raad apart zou worden gekozen. Dit was een concessie aan groepen in het oostelijk deel van het land, die vonden dat het westen is oververtegenwoordigd in het parlement.