Crisis maakte in vijf jaar een volle cirkel

De kredietcrisis is vandaag toe aan zijn eerste lustrum. Wat begon als een vastgoedcrisis op de huizenmarkt in de Verenigde Staten, raakt nu iedereen.

Niemand had vijf jaar geleden kunnen vermoeden dat Nederland miljarden zou moeten lenen om landen als Griekenland, Ierland en Portugal van een faillissement te redden en dat Europa de inzet zou worden van parlementsverkiezingen in Nederland. En wie had kunnen voorspellen dat de Nederlandse staat de eigenaar zou zijn van twee grote banken; ABN Amro en Fortis. Diezelfde staat compenseerde spaarders voor 1,6 miljard na het faillissement van Icesave, een internetbank uit IJsland. Niet veel later ging DSB Bank van Dirk Scheringa failliet en in de tussentijd moesten ook nog financiële giganten als Aegon, ING en SNS Reaal worden gered.

Het wantrouwen tussen banken over de hele wereld was precies vijf jaar geleden zo groot dat ze elkaar geen geld meer wilden lenen. De Europese Centrale Bank stelde het voor dat moment ongekend grote bedrag van 95 miljard euro beschikbaar om een voortwoekerende veenbrand op de geldmarkt te blussen. Deze actie markeert het begin van de crisis die de wereldeconomie al vijf jaar in zijn greep heeft.

Inmiddels heeft Nederland zijn eigen vastgoedcrisis. De huizenmarkt zit op slot en wie nog een huis wil verkopen kan dat alleen tegen een aanzienlijke lagere prijs dan vijf jaar geleden. Op de kantorenmarkt is het probleem nog veel groter. Eerder dit jaar becijferde De Nederlandsche Bank blijkt dat 7,5 miljoen vierkante meter kantoorruimte leeg staat. Gisteren meldde de Nederlandse Vereniging van Makelaars dat de leegstand in de eerste helft van dit jaar verder is gegroeid. Bij twintig procent van de eigenaren van commercieel vastgoed is de schuld hoger dan de waarde van het vastgoed.

Bank-verzekeraar ING meldde gisteren dat het aantal leningen met een betalingsachterstand groeit. En daarom is er extra geld gereserveerd voor leningen op commercieel vastgoed waarvan wordt gevreesd dat het niet meer zal worden terugbetaald. En ING is niet de enige met problemen. Het veel kleinere SNS Reaal moest vele honderden miljoenen afschrijven op de bedrijfstak die commercieel vastgoed financiert. De bank ziet klanten failliet gaan en blijft nu zelf zitten met vastgoed waarvan de waarde schromelijk is overschat.

En zo heeft de crisis bijna een volle cirkel gemaakt.

Wat begon als een klassieke vastgoedcrisis op de Amerikaanse huizenmarkt en zich verspreidde via banken die massaal hadden geïnvesteerd in rommelhypotheken uit de VS, heeft nu de Nederlandse vastgoedmarkt besmet. Dat raakt iedereen. De werkloosheid is, na een dieptepunt van 3,7 procent in 2008, gestegen naar ruim 6 procent. De koopkracht van burgers staat onder druk, de pensioengerechtigde leeftijd is verhoogd. En na jaren van bezuinigingen staan de komende verkiezingen opnieuw in het teken van bezuinigen en crisis.