Wat?! Heb jij nog geen plan B?

Ooit was een carrièreswitch een gekoesterde droom die hooguit voor een enkeling werkelijkheid werd. Maar in crisistijd is het noodzaak om een ‘plan B’ te hebben.

Stel, je baan staat op de tocht. Of je bent net ontslagen en op zoek naar nieuw werk. Bepaald geen ondenkbare scenario’s tegenwoordig. Voor de één is dat zoeken naar een nieuwe werkgever vrij simpel: mensen onder de veertig met een mooi cv die werkzaam zijn in een sector waar nog volop werk is, hebben weinig moeite om weer aan de slag te komen. Het wordt anders als de hele sector waarin je werkzaam was kwakkelt.

Wil je voorkomen dat je maanden thuis op de bank zit te somberen, zorg dan voor een plan B, zodat je weer toekomst ziet. „Vroeger waren werknemers niet van hun stoel te branden”, zegt Harry Starren, oud-directeur van managementopleidings- en trainingscentrum De Baak en nu zelfstandig ondernemer. „Ze hadden een goudgerande rechtspositie en kregen een gouden handdruk mee als ze moesten vertrekken. Dat is aan het verdwijnen.”

Loondienst, zegt hij, gaat steeds meer lijken op ondernemerschap. „Het is vaak tijdelijk en projectmatig. Bereid je daarop voor en zorg dat je een alternatief voor de toekomst achter de hand hebt.”

Ook Marijke Heezen, die samen met Karin Alfenaar het boek Ik switch, gids om van carrière te veranderen schreef, vindt het „erg verstandig” om een plan B te hebben voor als de baas je kwijt wil. „Ga netwerken, zeker als je boven de veertig bent. Zo’n 70 procent van alle functies wordt namelijk vergeven via netwerken. Kijk ook of er een bedrijf is waar je graag zou willen werken, probeer daar een afspraak te maken, dan weten ze alvast van jouw bestaan.”

Klinkt leuk, een plan B ontwikkelen, maar pak je dat aan? „Kijk in welke sectoren er nog veel werk is, zoals het onderwijs en de zorg”, aldus Heezen. „Heb je financiële ruimte, dan kun je ook denken aan werk op een heel ander gebied en omscholing. Loop bijvoorbeeld eens een bibliotheek of boekhandel binnen om ideeën op te doen. Ga je oude dagboeken herlezen, je zult ontdekken dat er een rode draad in je leven zit.”

Mensen proberen zich vaak te verzetten tegen ontslag, aldus Starren, maar dat heeft doorgaans weinig zin. „Steek je energie in wat je eruit kunt slepen bij je werkgever: een freelance opdracht, een parttime contract, outplacement.”

Dat laatste is vooral handig voor mensen die absoluut geen idee hebben wat ze na hun ontslag moeten gaan doen, aldus Starren. „Succes wordt niet gegarandeerd, maar het helpt meestal wel als een ander met je meedenkt.”

Praat ook met vrienden en kennissen over je ontslag, adviseert Starren. „Laat anderen vragen aan je stellen, dat zet je vaak aan het denken. En laat anderen eens zeggen waar je goed in bent en waarin niet.”

Probeer hoe dan ook te voorkomen dat je stil valt, adviseren Heezen en Starren. „Blijf in de running, doe vrijwilligerswerk, praat met lotgenoten en ga koffiedrinken met oud-collega’s die elders alweer aan de slag zijn”, zegt Heezen. „Doe uitzendwerk, desnoods onder je niveau. En bedenk intussen dat ontslag wel eens een blessing in disguise zou kunnen zijn. Crisis is vaak een kans, trek jezelf op een of andere manier uit de put.”

Mensen die al een droomwens voor de toekomst hebben – of je nu van een baan als accountant wilt omschakelen naar een biologisch boerenbedrijf of van het leraarschap naar een eigen restaurant – kunnen het beste al vóór hun ontslag beginnen met de eerste stappen richting die nieuwe toekomst, vindt Starren. „Ga een relevante cursus doen. Probeer alvast een paar uur werkervaring per week op te doen in de horeca of bij een boer. Probeer vloeiend te denken, durf over je ontslag te praten ook al doet het pijn en denk zo flexibel mogelijk. Dan sta je vaak sterker dan wanneer je een heel rigide, angstige houding aanneemt.”

Om te switchen heb je een soort rücksichtlosheid nodig, volgens Heezen, doorzettingsvermogen en moed. Je springt in een groot gat. Heb je minder lef, zoek dan weer vast werk in dezelfde sector. Praat dan eens met klanten van je oude werkgever over mogelijkheden.

Alle adviezen zijn nog geen garantie voor succes en iedereen verwerkt ontslag op zijn eigen manier, aldus Heezen: de één gaat meteen netwerken, anderen moeten eerst een rouwperiode door of een jaar nadenken. Starren: „En eerlijk is eerlijk, hoe hoger geschoold, hoe meer kansen. Bovendien is er niet voor elk probleem een oplossing. Maar op je 55ste met een uitkering werken in de kringloopwinkel kan ook mooi zijn. Dan zeg je gewoon dat je met vroegpensioen bent. Met woorden kun je een situatie soms ook mooier maken.”