Theater over echte mensen

Deze week is het theaterfestival Boulevard in Den Bosch. Theaterrecensent Herien Wensink bespreekt twee voorstellingen die illustratief zijn voor het aanbod.

In Spiegel neemt het publiek plaats aan weerszijden van een grote kijkdoos; een horizontale sleuf op ooghoogte biedt zicht op een duister gat. Na wat onbestemde beweging zien we in de diepte een hand heen en weer flitsen. Langzaam onthullen zich de contouren van een menselijk lichaam, als een hologram; prachtig uitgelicht tegen het donker. Een magisch beeld, dat de schoonheid van de mens lijkt te willen tonen.

Helaas laat theatermaker Schweigman dit wonder maar kort duren. Al gauw openbaart ze hoe dit schouwspel in de diepte heeft kunnen ontstaan: performers Toon Kuijpers en Marinke Eijgenraam verschijnen; ondersteboven, boven ons hoofd. We keken naar hun spiegelbeeld.

Het is Eijgenraam die ontdekt dat de spiegel fluïde is: een wateroppervlak. Voorzichtig tast ze de grenzen van haar universum af. Zij ontdoet zich van haar ketens – de kabel die haar droeg – en ontdekt een nieuwe wereld op en onder het water, terwijl Kuijpers achterblijft. Je wereld vergroten, het is noodzakelijk, maar gevaarlijk. En bovenal: eenzaam.

Die universeel-menselijke thematiek heeft Spiegel gemeen met Haven010 van Walpurgis en ’t Arsenaal. Deze Vlaamse documentaire theatervoorstelling (uit 2010) verhaalt over de vriendschap tussen vluchteling Mourad – vertolkt door acteur Mourade Zeguendi, en vrachtwagenchauffeur Eric, een rol van Ruud Gielens. Schrijver Michael de Cock baseerde het stuk op interviews. In Haven010 zijn gefilmde interviews met de ‘echte’ Mourad te zien, documenten die hij in een Vlaamse cel moest tekenen en sms’jes die hij vanuit gevangenschap verstuurde.

Maar ondanks het aangrijpende waarheidsgehalte valt er veel aan te merken op Haven010. Zo krijgt Mourad van zijn vertolker weinig sympathieks mee, wat de vriendschap met Eric (overtuigend gespeeld door Gielens) ongeloofwaardig maakt. Verder willen de makers wel heel graag de kille, bureaucratische kant van asielprocedures benadrukken –dat doet de complexiteit van deze problematiek tekort. Maar ze hebben één ijzersterke troef in handen: aan het slot van de voorstelling wordt in de loods een Bach-cantate gezongen door een koor van twintig ‘echte’ asielzoekers. Die ingreep doet alle kritiek verstommen: dit gaat over echte mensen. En of ze aardig zijn of niet, de waarheid spreken of niet, of worden opgevoerd in een wat minder geslaagde voorstelling – dat alles verbleekt daarbij.

Boulevard, Den Bosch t/m 12/8 Inl: festivalboulevard.nl