Foute champignons in de supermarkt

Prime Champ in Venlo, een grote en duurzame kweker van champignons, wordt verdacht van uitbuiting en valsheid in geschrifte. Niet iedereen is verrast. „De sector is verrot.”

De nieuwe generatie groente en fruit: eerlijke producten voor de bovenkant van de markt. Dat is het beeld dat de Floriade in Venlo uitdraagt. Het is ook het imago waarmee de Greenport Venlo, een nieuw tuinbouwgebied met 5.400 hectare groter dan de Tweede Maasvlakte, zich graag in de markt zet.

Prime Champ, gevestigd in de Noord-Limburgse stad, leek mooi in dat plaatje te passen. De website opent met de slogan ‘Thinking of, working and living with mushrooms’. Trots staat er dat de amandelpaddestoel een innovatieprijs heeft gewonnen op een beurs in Berlijn.

Onder leiding van directeur Geert Verdellen investeerde Prime Champ volop in onderzoek en ontwikkeling. Meer inzet op kwaliteit, minder op kwantiteit. Voor mooie producten met een bewezen positief effect op de gezondheid kun je immers een hogere prijs vragen. Prime Champ brak ook een lans voor een keurmerk voor eerlijke champignonteelt. Zelf waren ze nog niet gecertificeerd, maar daar werd aan gewerkt.

Dezelfde onderneming, met circa achthonderd werknemers en een omzet van 65 miljoen euro, wordt nu verdacht van uitbuiting van medewerkers en valsheid en geschrifte. Gisteren doorzocht justitie vier bedrijfslocaties en werden drie leidinggevenden aangehouden. Directeur Verdellen is niet opgepakt. Maar justitie sluit niet uit dat meer aanhoudingen kunnen volgen.

Prime Champ zou met name Poolse vrouwen te veel uren laten maken, hen te weinig betalen en karig zijn met vrije dagen. Medewerkers moeten volgens het Openbaar Ministerie ook een deel van hun loon afstaan voor maaltijden, onderdak en verzekeringen. Zulke gedwongen winkelnering is verboden.

Bart Jan Krouwel, voorzitter van Fair Produce NL, de stichting achter het keurmerk, zou het kwalijk vinden als een bedrijf met zulke pretenties over verantwoord ondernemen zo de fout in is gegaan. „Tegelijkertijd weten we dat er in de champignonsector nog heel veel mis is. Volgens schattingen wordt 70 procent van het totaalvolume geoogst onder ongepaste arbeidsconstructies. Daar zou 25 procent van de telers bij betrokken zijn. Dat betekent welhaast dat ook de voornaamste spelers met een grootte als die van Prime Champ de fout ingaan.”

Bestuurder Wim Baltussen van FNV Bondgenoten bevestigt dit beeld. „De concurrentie is moordend. De sector is rot. Het is lastig om zicht te krijgen op wat er speelt. Dan stuit je op taalproblemen en vooral op angst. Negen van de tien Poolsen doe komen klagen, durven uiteindelijk niet door te zetten.”

Volgens Baltussen bestaan er dubbele boekhoudingen in de sector. „Mensen krijgen stukloon betaald en maken werkweken van misschien wel negentig uur”, zegt hij. „In de administratie worden die betalingen en de gedraaide productie keurig in wettelijk toegestane kaders geperst. Op die manier lijkt het alsof werknemers veertig uur draaien en zelfs boven het minimumloon betaald krijgen. Maar er zijn twee werkelijkheden, die van de boeken en die van de werkplek.”

Bij de toekenning van de eerste Fair Produce-keurmerken begin dit jaar drong de Rabobank, een belangrijke financier in de sector, aan op verbetering van de arbeidsomstandigheden. In de toekomst wil de bank of een keurmerk of een accountantsverklaring eisen. Demissionair minister Henk Kamp (sociale zaken en werkgelegenheid, VVD) kondigde een verhoging van de boetes aan – bovenop een verdubbeling bij herhaling en een bedrijfssluiting bij een derde overtreding.

Volgens Baltussen van FNV Bondgenoten stuit de overheid bij het inventariseren van de misstanden op dezelfde problemen (taalbarrière, angst) als de vakbond. „Maar alle lof voor wat het Rijk doet.”

„Kamp is bijna fanaat bezig met deze problematiek”, zegt ook Krouwel van Fair Produce NL met waardering. „Het zijn de grote opkopers, met name de supermarkten, die het laten afweten. Een paar weken geleden heb ik nog bij een bijeenkomst van de minister met deze bedrijven gezeten. Ze zien hun eigen verantwoordelijkheid niet, maar wijzen naar de minister. Los het maar op. Terwijl het heel simpel is: producten in de schappen tegen een redelijke prijs, geproduceerd onder de voorwaarden van het keurmerk.”

Als de supermarkten ook op dit gebied een organisatie als Wakker Dier in hun nek hadden, zouden ze de urgentie wel voelen, denkt Krouwel. „Hoewel: het aaibaarheidsgehalte van een plofkip is hoger dan dat van anonieme Polen. Bij uitbuiting van Oost-Europeanen denken de meeste mensen: het zal wel. Of ze weten het eenvoudigweg niet.”