Akkoord voetbalclubs over tv-rechten maakt bedrijfstak nog niet gezond

De eredivisieclubs kunnen de komende twaalf jaar ruim 1 miljard euro verdelen. De topclubs zijn tevreden. Maar de kleinere betaaldvoetbalorganisaties hebben grote bedenkingen: „De concurrentiepositie van de negen clubs uit het rechterrijtje dreigde nog slechter te worden dan die nu al is.”

Net nu verschillende voorzitters van clubs uit het betaalde voetbal alarm hebben geslagen over de financiële gevolgen van het Lenteakkoord, is bekend geworden dat de Australische mediamagnaat Rupert Murdoch ruim één miljard euro over heeft om de komende twaalf jaar de tv-rechten in handen te krijgen. „We zijn blij met de deal, maar de inkomsten zijn nu ook weer niet dusdanig dat wij het protest tegen de politiek zullen staken”, zegt Henri van der Aat, commercieel directeur van Ajax.

Joop Munsterman, voorzitter van FC Twente, noemde gisteren in een persbijeenkomst de doorberekening van de politiekosten op clubs „desastreus”. Hij schetste een doemscenario voor de organisaties in het betaald voetbal als de voorgenomen plannen worden uitgevoerd. Wat Munsterman nog verzweeg, was dat de achttien eredivisieclubs de afgelopen tijd in het geheim onderhandelden en een lucratievere overeenkomst dan tevoren sloten met Murdochs Amerikaanse tv-bedrijf Fox.

De clubs leverden de helft van hun aandelenpakket in de betaalzender Eredivisie Live in (van 70 naar 35 procent) en hebben vanaf volgend seizoen 60 miljoen euro per jaar te verdelen. Dat bedrag zou later oplopen naar 80 tot 100 miljoen euro per jaar. „We hebben afgesproken dat we niet spreken over de exacte bedragen die binnenkomen”, zegt Van der Aat. „Maar Ajax gaat op termijn aanzienlijk meer verdienen dan de 10 miljoen euro die we nu gemiddeld jaarlijks aan de exploitatie van de mediarechten overhouden.”

De clubs zijn het er uiteindelijk unaniem over eens geworden dat de deal met het Amerikaanse Fox gesloten móest worden. Maar daar ging een flinke discussie tussen de topclubs en de kleinere clubs aan vooraf over de verdeelsleutel. Ajax, Feyenoord, PSV, AZ en FC Twente eisten ruim de helft van de totale inkomsten. „De topclubs bepalen toch voor het grootste deel de internationale uitstraling van de eredivisie. Het is logisch dat die dan meer krijgen, maar wij snappen ook dat er een solidariteitsprincipe bestaat.”

Kleinere clubs als PEC Zwolle en VVV Venlo hebben zich lang verzet tegen de nieuwe verdeling. „De concurrentiepositie van de negen clubs uit het rechterrijtje dreigde nog slechter te worden dan die nu al is”, zegt Hans Soentjens, algemeen-directeur van VVV Venlo. „We hebben er heel nadrukkelijk over nagedacht of we ons vetorecht moesten gebruiken. Vanwege het gezamenlijke belang van de clubs zijn we akkoord gegaan zijn onder protest tegen deze verdeelsleutel. Dat neemt niet weg dat deze overeenkomst ook voor VVV Venlo een meevaller betekent.”

Van der Aat (Ajax) en Soentjens (VVV Venlo) vinden beiden dat detv-deal los moet worden gezien van het protest tegen bezuinigingsplannen uit Den Haag. Clubs in het betaald voetbal zouden volgend seizoen mogelijk 45 miljoen euro extra kwijt zijn als een crisisheffing op salarissen van boven de 150.000 euro wordt doorgevoerd en politiekosten in rekening worden gebracht. „Dat blijft zeker een probleem”, zegt Van der Aat. Soentjens: „Het gaat erom dat de hele bedrijfstak weer gezond wordt. Daar zijn we nog niet.”

De bestuurders erkennen dat de verkoop van de televisierechten aan een buitenlandse partij sentimenten bij het publiek oproept. Van der Aat: „Wat ons betreft blijft voetbal altijd te zien op het open net. Het contract met de NOS loopt dit seizoen nog door. Ik heb begrepen dat de onderhandelingen daarover nu gaande zijn. We willen liefst dat de samenvattingen en de rechtstreekse registratie elkaar aanvullen.”

De overeenkomst met Fox roept herinneringen op aan februari 1996, toen toenmalig voorzitter Jos Staatsen van het sectiebestuur betaald voetbal van de KNVB met veel aplomb de komst van een eigen commerciële sportzender aankondigde. Het kanaal Sport7 verwierf destijds voor een periode van zeven jaar de televisierechten van het betaald voetbal. De KNVB ontving 1,04 miljard gulden (470 miljoen euro) voor de tv-rechten.

De NOS en andere bieders op de tv-rechten hadden het nakijken. Vrijwel onmiddellijk na de aankondiging ontstond twijfel over de plannen en verzet.

Drie maanden na het begin was alle euforie over de sportzender vervlogen. Crisisberaad van de aandeelhouders leidde uiteindelijk tot het aanvragen van surseance van betaling. Van der Aat stelt dat het medialandschap nu totaal anders is dan in 1996. „Mensen raken gewend om te betalen voor televisie. En iedereen wil nu live wedstrijden volgen. Kijk maar naar de Olympische Spelen. Die volgen jongeren via de televisie, computer en telefoon.”

De clubs hebben dan weliswaar geen meerderheidsaandeel meer in Eredivisie Live, maar kunnen via een zogenoemde minority blocking vote wel invloed op de programmering uitoefenen. Van der Aat: „Daarin is het belang van voetbal en dat van individuele clubs opgenomen. Dus als Fox bijvoorbeeld voor wedstrijden pornografische films wil uitzenden, dan kunnen we daar voor gaan liggen.”

Vier jaar geleden richtten de clubs bij gebrek aan een goed bod op de rechten met Eredivisie Live een eigen zender op. Tot verrassing van velen is Fox daar nu eigenaar van geworden. „Voor veel geld, maar nog altijd weinig in verhouding tot wat voor grote competities in het buitenland wordt betaald”, aldus Van der Aat.