Zomerlezen

Bill Bryson: Een kleine geschiedenis van bijna alles. Atlas Contact 2004. Nieuwste editie 511 blz. € 17,50. Vertaling Servaas Goddijn.

Een indrukwekkende passage in Bill Brysons Een kleine geschiedenis van bijna alles gaat over alles, namelijk het heelal. Het heeft geen zin om naar het eind van het universum te reizen, vertelde Bryson. Die reis eindigt altijd precies waar ze begon. Waarom? Dat is niet uit te leggen, omdat mensen zich de vorm van het heelal niet kunnen voorstellen. En hij citeerde de bioloog J.B.S. Haldane: „The universe is not only queerer than we suppose; it is queerer than we can suppose.”

Het overbekende beeld van het universum als snel opgeblazen ballon voldoet niet. Ik las dat jaren geleden in een bus in Leiden. Dat weet ik nog precies. Van een gemiddeld boek beklijft enkel de inhoud. Een goed boek blijft in gedachten een grote gebeurtenis, zoals de kennismaking met een overdonderende waterval of een briljante kathedraal.

Voordat Bryson zijn monumentale boek schreef, maakte hij reisboeken. Een kleine geschiedenis gaat over kosmologie, natuurkunde, geologie en biologie, en over de geschiedenis van die vakgebieden. Maar in zekere zin is dit boek een reisverhaal. Bryson schetst met humor de hobbels op de weg van de wetenschap, de kleurrijke reisgenoten en de vergezichten. Alleen Brysons voorliefde voor potentiële ongelukken (vulkaanuitbarstingen en meteorietinslagen) gaat soms wat ver.