Trippen als je eigen proefkonijn

Vorig jaar verschenen 49 nieuwe ‘designer drugs’ in Europa. Gebruikers nemen ze niet alleen voor de lol. Zij willen een „ruimer bewustzijn”.

Neem een verboden drug, buig hier en daar het basismolecuul om en voilà: een nieuwe drug, die niet onder de Opiumwet valt, is het resultaat. Designer drugs of research chemicals heten deze tripmiddelen. Ze zijn voornamelijk populair onder een kleine groep experimentele gebruikers die het interessant vinden om de onontgonnen gebieden in de wet én psyche te onderzoeken. „Psychonauten”, zo noemt Floor van Bakkum van Jellinek Amsterdam hen. Ze zijn in de minderheid, want de ‘recreatieve gebruikers’, mensen die drugs ‘voor de leuk’ op een feest gebruiken, is nog altijd het grootst. Ruim 40 procent van de mensen die feesten en festivals bezoekt, zegt weleens ecstacy te hebben gebruikt, volgens Jellinek. „Vergeleken met hen is de groep ‘psychonauten’ verwaarloosbaar klein”, zegt Van Bakkum. „Deze niche is heel bewust bezig met het zoeken naar nieuwe middelen om nieuwe ervaringen op te doen. Vaak met bewustzijnsverruiming als doel.”

In 2011 verschenen er 49 nieuwe ‘designer drugs’ op de Europese markt, volgens het ministerie van Volksgezondheid. Daarbij ging het in de meeste gevallen om kortstondig aanbod. De meeste middelen zijn na enkele maanden vanzelf verdwenen, zegt een woordvoerder van het ministerie. Alleen als het middel schadelijk blijkt voor volksgezondheid of samenleving wordt het op de opiumlijst geplaatst. Zoals onlangs gebeurde met 4-MA, dat in speed zit.

Amsterdammer Jacob (30) die niet met achternaam in de krant wil, heeft laatst nog een relatief onbekend middel gebruikt. „Methoxetamine. Voor mij was het ook nieuw. Het was heel gek. Ik voelde me net een kauwgompje. Mijn benen waren van elastiek en mijn lichaam veerde mee. Alles was heel fijn en warm. Mijn kamer vervormde, maar niet onplezierig.” Zijn vriend Johan had het minder naar zijn zin. „Hij is meteen naar bed gegaan en heeft zijn hele bed ondergekotst.” Waar Jacob en Johan experimenteren met ‘nieuwe’ drugs uit pure nieuwsgierigheid, neemt het gros van de recreatieve gebruikers het zekere voor het onzekere. Van Bakkum: „De gemiddelde feestganger wil een drug die goed aansluit bij een avondje uit. Op een onverwacht inkijkje in de eigen psyche zitten de meesten niet te wachten.”

Verrassend was het resultaat van het vorige week gepubliceerde rioolwateronderzoek dan ook niet. ‘Amsterdam is zwaar aan de coke’, kopte Het Parool. Dertigduizend lijntjes zouden dagelijks in het Amsterdamse rioolwater te vinden zijn. Ook zou speed de nieuwe vervanger van cocaïne zijn. Beide zijn oppeppende middelen die een zelfverzekerd gevoel geven. Maar een nieuwe hype in drugsland? „Helemaal niet”, zegt Van Bakkum. „Coke is al jaren populair. Sinds 1997 is de drugsmarkt gestabiliseerd. De kwaliteit van Nederlandse drugs is over het algemeen goed. Als je coke bestelt, krijg je doorgaans coke en als je ecstasy bestelt, krijg je doorgaans ecstasy.”

Hoewel de Nederlandse drugsmarkt relatief stabiel is, beleefde de ecstasymarkt wel degelijk een dip in 2008 en 2009. De kwaliteit van de lovedrug ging plots drastisch achteruit. De grondstof PKM, gemaakt uit safrololie, was bijna niet meer te krijgen

Nederlandse producenten zaten met hun handen in het haar, nu ze niet aan de MDMA-vraag konden voldoen. Het zorgde voor een groei in alternatieve, nieuwe synthetische halffabrikaten. Dealers brachten steeds meer pillen op de markt die in plaats van MDMA, andere psychoactieve stoffen bevatten. mCPP is berucht, en (nog) niet terug te vinden op de opiumlijst. Waar MDMA vrijwel garantstaat voor uren euforie, bleek mCPP minder voorspelbaar. Het euforische gevoel kon omslaan in angst, duizeligheid, misselijkheid en hoofdpijn.

Een andere middel dat in de undergroundscene opdoemde was mephedrone, beter bekend als meow meow. Op internet werd het verkocht als groeimiddel voor planten. „Een trucje om de wet te omzeilen”, zegt Van Bakkum. „Ik ken in ieder geval geen mensen die hun planten ermee bemest hebben.” Harmen (29) (ook hij wil zijn achternaam niet in de krant) snoof het witte goedje met vrienden toen ze tijdens de ecstasydip op zoek waren naar alternatieven. „Best leuk, maar niet zo prettig als ecstasy. Ik kreeg dezelfde euforie en de rush van coke, maar ook hartkloppingen. Ik voelde me net een zwetende plant, zelfs mijn zweet rook naar plant. En ik snakte steeds naar meer.”

Ook Jacob heeft zijn twijfels bij het spul. „Ik vond het effect iets kinderachtiger. Ik heb de hele avond op YouTube naar een kattenvoerreclame gekeken: ‘miauw miauw miauw’, dat vond ik dan grappig.” De volgende dag was minder leuk, vertelt Jacob. „Ik heb nog nooit zo'n hoofdpijn gehad, echt migraineachtig.”

Nadat de drug in verband werd gebracht met de sterfgevallen van twee tieners in Engeland, belandde mephedrone ook op de opiumlijst in Nederland in 2011. De meeste feestgangers zijn na de ecstasydip weer overgestapt op het vertrouwde MDMA, dat al sinds 1988 op de opiumlijst staat. Maar in Engeland is mephedrone nog steeds populair. „De kwaliteit van andere drugs laat daar te wensen over, gebruikers grijpen daardoor sneller naar van alles en nog wat, en bovendien is het makkelijk via internet te bestellen”, zegt van Bakkum.

Sinds de ecstasydip duiken steeds meer designer drugs op in de Nederlandse underground, die qua effect lijken op de populaire drugs ecstasy, coke en lsd, of iets ertussenin. Volgens het Trimbos Instituut zijn de bekendste middelen mephedrone, methoxetamine en Spice, een synthetische variant van THC. Maar deze drugs zijn nog altijd minder populair dan coke en speed, zegt Daan van der Gouwe van het Trimbos-instituut. „Nederlandse gebruikers kiezen kennelijk liever voor drugs waarvan ze de effecten en risico’s kennen dan voor onbekende stoffen waarvan het gebruik mogelijk nog riskanter is.”

De groep ‘psychonauten’ is dan ook huiverig voor te veel aandacht voor de designer drugs. Andere mensen worden misschien op verkeerde ideeën gebracht, met een verbod als resultaat. Vooralsnog groeit het aantal gezondheidsincidenten met de designdrugs niet. Volgens Van Bakkum is dit te verklaren doordat de kleine groep heel bewust gebruikt en de doses vaak stapsgewijs opvoert. Op internetfora worden ervaringen uitvoerig per dosis gecommuniceerd. Gevaarlijk? Van Bakkum: „Wat betreft designer drugs, ben je echt je eigen proefkonijn.”

Guido van Diepen is freelance journalist en werkt voor de Stichting Mainline en Apexx.nl, een forum over drugs en gezondheid.