Slim spiegelspel op festival Boulevard

Toon Kuijpers en Marinke Eijgenraam in ‘Spiegel’ van Boukje Schweigman Foto Jochem Jurgens

Twee voorstellingen; de een poëtisch, beeldend, de ander rauw, documentair. Spiegel van Boukje Schweigman en Haven010 van Walpurgis illustreren samen mooi de reikwijdte van het theateraanbod op festival Boulevard. En ondanks de verschillen is er een sterke thematische verwantschap: beide tonen een existentiële neiging van de mens: het vergroten van zijn leefwereld.

In Spiegel neemt het publiek plaats aan weerszijden van een grote kijkdoos; een horizontale sleuf op ooghoogte biedt zicht op een duister gat. Na wat onbestemde beweging zien we in de diepte een hand heen en weer flitsen. Langzaam onthullen zich de contouren van een menselijk lichaam, als een hologram; prachtig uitgelicht tegen het donker.

Een magisch beeld, dat de schoonheid van de mens lijkt te willen tonen. Het menselijk lichaam, dat we zo vaak bijna achteloos aanschouwen, wordt door Schweigman uitgelicht. Zo corrigeert ze onze blik en verandert die, voor even. Het is een vroeg catharsismoment in Spiegel; een hartverwarmend gevoel van verbondenheid met de mensheid.

Helaas laat Schweigman dit wonder maar kort duren. Algauw openbaart ze hoe dit schouwspel in de diepte heeft kunnen ontstaan: performers Toon Kuijpers en Marinke Eijgenraam verschijnen; ondersteboven, boven ons hoofd. We hebben naar hun spiegelbeeld gekeken.

Het is Eijgenraam die ontdekt dat de spiegel fluïde is: een wateroppervlak. Voorzichtig tast ze de grenzen van haar universum af. Zij ontdoet zich van haar ketens – de kabel die haar droeg – en ontdekt een nieuwe wereld op en onder het water, terwijl Kuijpers achterblijft. Je wereld vergroten, het is noodzakelijk maar gevaarlijk. En bovenal: eenzaam.

Die universeel-menselijke thematiek heeft Spiegel gemeen met Haven010 van Walpurgis en ’t Arsenaal. Deze Vlaamse documentaire theatervoorstelling (uit 2010) verhaalt over de vriendschap tussen vluchteling Mourad – vertolkt door acteur Mourade Zeguendi, en vrachtwagenchauffeur Eric, een rol van Ruud Gielens. Schrijver Michael de Cock baseerde het stuk op interviews. In Haven010 zijn gefilmde interviews met de ‘echte’ Mourad te zien, documenten die hij in een Vlaamse cel moest tekenen en sms’jes die hij vanuit gevangenschap verstuurde.

Maar ondanks het aangrijpende waarheidsgehalte valt er veel aan te merken op Haven010. Zo krijgt Mourad van zijn vertolker weinig sympathieks mee, wat de vriendschap met Eric (overtuigend gespeeld door Gielens) ongeloofwaardig maakt. Voorts willen de makers wel heel graag de kille, bureaucratische kant van asielprocedures benadrukken – sentimenteel effectbejag dat de complexiteit van deze problematiek tekortdoet.

Maar ze hebben één ijzersterke troef in handen: aan het slot van de voorstelling wordt in de loods een Bach-cantate gezongen door een koor van twintig asielzoekers. Die ingreep doet alle kritiek verstommen: dit gaat over echte mensen. En of ze aardig zijn of niet, de waarheid spreken of niet, of worden opgevoerd in een wat minder geslaagde voorstelling – dat alles verbleekt daarbij. Er is enkel nog dat ene feit: dit is de mens, en die wil vooruit. Op bijna tegengestelde wijze, maar even indrukwekkend, tonen Spiegel en Haven010 die onbedwingbare neiging van de mens – die net zo problematisch is als bewonderenswaardig.

Boulevard, Den Bosch t/m 19/8 Inl: www.festivalboulevard.nl