Paulo Coelho: ”Ulysses’ is schadelijk voor literatuur’

Foto: AFP/Denis Sinyakov

De Braziliaanse auteur Paulo Coelho, goed voor 140 miljoen verkochte boeken in 160 landen, is niet gecharmeerd van de modernistische klassieker Ulysses van de Ierse schrijver James Joyce. Van de roman verscheen afgelopen 16 juni, Bloomsday, nog een Nederlandse vertaling. Coelho vindt de roman schadelijk voor de literatuur.

Dat zei de Braziliaanse auteur tegen de Braziliaanse krant Folha de S. Paolo. In een telefonisch interview met een journalist van de krant stelde Coelho:

‘Schrijvers vandaag willen indruk maken op andere auteurs.’

Volgens Coelho doen ze dat eerder met vorm van met inhoud. Coelho denkt te weten welk boek daar verantwoordelijk voor is:

‘Een van de boeken die de meeste schade heeft aangericht is James Joyce’s Ulysses. Dat boek is puur stijl. Verder niets. Ontmantel het boek, dan is Ulysses  onbetekenend.’

Over de erfenis van Ulysses schreef NRC-recensent Rob van Essen recentelijk naar aanleiding van de nieuwe Nederlandse vertaling van Ulysses, ‘Ulixes’:

‘Het is een mijlpaal, Ulysses, met grote invloed op latere generaties schrijvers. Toen het boek in 1922 verscheen, had Joyce (1882-1941) er zo’n vijftien jaar aan gewerkt. Hij wilde de technieken uitwerken die hij in zijn vorige boeken had verkend, en daarin is hij ruimschoots geslaagd: in Ulysses onderwerpt Joyce de taal en het romangenre aan experimenten die nooit eerder zo ver waren doorgevoerd.’

Over die vorm, die de leesbaarheid van Ulysses in de weg zou staan, schreef van Essen:

‘Leesbaarheid stond bij Joyce niet voorop, zoals veel lezers tot hun frustratie hebben moeten concluderen, het boek is een berg waarvan sommige hellingen wel érg steil zijn, maar wie door klimt valt van de ene verbazing in de andere. Meeslepende innerlijke monologen waarin grammatica en interpunctie het onderspit delven; een episode in bewust slechte, temerige stijl; een hoofdstuk als een examen met strenge vragen en schoolse antwoorden; een toneelstuk; een gekmakende episode waarin de werking van muziek wordt opgeroepen; een episode in de stijl van damesromannetjes – het zit er allemaal in, en meer. Tegelijkertijd is het een samenhangend universum vol symboliek, waarin alles met elkaar samenhangt en elk element op een zorgvuldig uitgekozen plek is neergezet.’

Paulo Coelho, geboren in Rio de Janeiro op 24 augustus 1947, is een auteur bij wie in romans als De alchemist (1988) en Veronika besluit te sterven (1998) een spirituele zoektocht centraal staat.

Vandaag exact 78 jaar geleden, op 7 augustus 1934, werd Joyce’s Ulysses officieel toegelaten tot de Verenigde Staten. Uitgever Random House mocht de eerste Amerikaanse editie van de roman uitgeven, meer dan twaalf jaar nadat de roman in Parijs was uitgegeven.

 

 

    • Roderick Nieuwenhuis