Markten twijfelen of ECB echt gaat kopen

Financiële markten reageren positief op besluit ECB om obligaties op te kopen. Maar de rentes blijven wispelturig totdat het echt gebeurt.

Hoezo teleurgesteld in Mario Draghi? Hoezo onmacht bij centrale banken om financiële markten te beïnvloeden? Sinds de president van de Europese Centrale Bank vorige week donderdag bekendmaakte te overwegen opnieuw staatsobligaties te kopen, dalen de Italiaanse en Spaanse rentes fors.

Op donderdag bedroeg de rente op Spaanse staatsobligaties met een looptijd van twee jaar 4,9 procent, vanochtend was dat 3,1 procent, een daling van 1,8 procentpunt. De Italiaanse korte rente daalde van 3,7 tot 2,9 procent.

Ter vergelijking, de tienjaars rente van de twee grote Zuid-Europese grootmachten in economische problemen daalde minder hard. De Spaanse tienjaars rente daalde van 7 procent vorige week donderdag tot 6,7 procent vandaag. De Italiaanse rente daalde in dezelfde periode van 6,1 tot 5,9 procent.

Het verschil lijkt logisch. De ECB onderzoekt onder welke voorwaarden ze kan ingrijpen op de markt voor kortlopende staatsleningen van Europese probleemlanden. Daarom was de reactie op juist die markten het heftigst.

Maar net zoals markten vorige week in eerste instantie overdreven negatief reageerden op het rentebesluit van Draghi , reageerden ze de afgelopen dagen te positief. Na de daling van de afgelopen dagen liepen de korte Spaanse en Italiaanse rentes vanochtend weer op met circa 0,40 procentpunt.

De wispelturigheid van de markten is verklaarbaar. Beleggers willen voorsorteren op obligatieaankopen door de ECB, maar het duurt minstens een maand voordat ze in actie komt. In de eurocrisis is dat een eeuwigheid en dat zaait twijfel.

Het is onduidelijk hoe de verhoudingen liggen bij de ECB. Wel is het duidelijk dat de Duitse Bundesbank weinig ziet in obligatieaankopen. Bundesbankbaas Jens Weidmann stemde vorige week als enige lid van de 23-koppige bestuursraad van de ECB tegen de intentie opnieuw obligaties op te kopen.

Ook president Klaas Knot van De Nederlandsche Bank zal een grotere rol voor de ECB niet snel goedkeuren. Op de rentevergadering van de ECB was Knot weliswaar niet tegen de plannen van Draghi, maar hij verkondigde eerder wel dat de ECB de crisis niet kan oplossen. Waarschijnlijk ging Knot donderdag mee met het voorstel van Draghi om zo aan de onderhandelingstafel te blijven en meer invloed uit te kunnen oefenen op het eindresultaat. Het is effectiever te dreigen met een tegenstem dan deze onmiddellijk te gebruiken, moet de redenering van Knot zijn.

Knot en Weidmann zullen hoge eisen stellen. Italië en Spanje zullen zwart op wit moeten beloven te hervormen en bezuinigen. Het is nog maar de vraag of de premiers Monti en Rajoy bereid zijn dat te doen.

De euroleiders moeten eveneens handelen. Draghi heeft al gezegd dat de ECB pas bereid is in te grijpen, als noodfonds EFSF dat ook doet. Het EFSF moet volgens de ECB de langlopende obligaties op te kopen, terwijl de ECB alleen de kortlopende obligaties voor haar rekening neemt. Deze beperking is volgens Draghi nodig om de buitengewone interventie van de ECB zo veel mogelijk te laten lijken op normale ingrepen op de geldmarkt. Dat is weer een tegemoetkoming aan de bezwaren van Weidmann dat de ECB buiten haar mandaat dreigt te treden. Het is maar de vraag of Nederlandse en Duitse politici bereid zijn in september het ECB in te schakelen, vlak voor de Tweede Kamerverkiezingen en de uitspraak van het Constitutioneel Hof in Karlsruhe over de rechtmatigheid van het ESM-verdrag.