Fijne vakantie, gewoon thuis, in het lab

Ook een manier van vakantie nemen: doorwerken, aan een wedstrijd, om de beste van de wereld te worden. Brigit Kooijman bezocht een laboratorium van biotechnologen in Delft. „Ik hou niet van warm weer; ik ben liever in het lab waar de airco aanstaat.”

Van links af: student Lizah van der Aart, begeleider Esengül Yildirim en student Menno Witteveen. Foto NRC Handelsblad, Rien Zilvold

Als studente Lizah van der Aart (20) ‘het leven is echt supermooi’ zegt, heeft ze het niet over op het gras in de zon liggen met een ijsje. Het is haar antwoord op de vraag wat haar zo boeit aan haar vakgebied, de biologie. „Het is fantastisch om te zien hoe alles met elkaar in verband staat. Hoe planten en dieren, bacteriën en alle organismen opgebouwd zijn en van elkaar afhankelijk zijn om te kunnen leven. Hoe die kleine gistcelletjes in ons lab een cascade aan enzymen in zich hebben.”

We zitten op een klein terras, verscholen in de Hortus Botanicus van de TU Delft. In het gebouw achter ons werkt Lizah, samen met tien andere studenten en zes begeleiders, de hele zomer aan een biotechnologisch onderzoeksproject in het kader van een internationale wedstrijd, iGEM. Ze hoopt met haar team tijdens de Europese voorronde in oktober goed de scoren, zodat ze een maand later in Boston aan het befaamde Massachusetts Institute of Technology (MIT) kan meedingen naar eeuwige roem.

In de zon liggen is sowieso niet Lizahs favoriete bezigheid. „Ik hou niet van warm weer, ik ben liever in het lab waar de airco aanstaat. Al vind ik het wel fijn om elke dag hier in de hortus, onze achtertuin, te lunchen. In het lab hebben we het gezellig met zijn allen, voor mij is dit een prima besteding van de zomervakantie.”

Lizah kan er studiepunten voor krijgen, maar die heeft ze niet nodig, want ze heeft haar ‘bachelor’ al. „Ik doe mee om ervan te leren – uit pure nieuwsgierigheid eigenlijk. Mijn medestudenten bij biologie vinden het heel normaal, daar is iedereen gewend om hard te werken. Veertig uur per week aan je studie besteden, is standaard; als je een week ziek bent geweest, moet je alle zeilen bijzetten om in te halen wat je gemist hebt. Bij mijn studentenvereniging is dat anders, daar hechten mensen wel veel waarde aan hun zomervakantie. Ze vroegen waarom ik dit in gódsnaam ging doen. Maar als ik erover vertel, vinden ze het allemaal supertof.”

Glazen trofee

Ook Esengül Yildirim (37) geniet van de bloemen en de planten in de hortus, zij het voornamelijk van achter het raam van haar laboratorium. Net als haar studententeam werkt ze de hele zomer door, en maakt lange dagen. ,,Heel soms, als ik vakantiefoto’s zie van vrienden in de bergen of bij een waterval, denk ik: ‘ooo, daar had ik nu ook wel willen zijn’. Maar verder niet. Ik reis de hele wereld rond, alleen toevallig niet in de zomer.”

De ‘iGEM-mama’ wordt ze genoemd, omdat ze al vanaf de eerste keer, in 2008, elk jaar de studenten begeleidt bij hun labwerk: in praktische, maar ook in psychologische zin. Wie te weinig doet, spoort ze aan, wie te veel hooi op zijn vork neemt, remt ze af. Ze laat een glazen trofee zien met de tekst ‘Beste begeleider 2010’. Liefdevol: „Van mijn studentjes gekregen.”

Yildirim is analist, gespecialiseerd in moleculaire genetica. Ze werkt al vijftien jaar aan de TU Delft. De laatste jaren heeft ze veel plezier gekregen in educatie en voorlichting; ooit liet ze een groep scholieren een moordzaak oplossen met behulp van DNA-proefjes. Maar ook het biotechnologische handwerk in het laboratorium vindt ze nog steeds prachtig. „Het is net als met kunst. Je hebt iets in gedachten wat je wilt maken. Iets nieuws, iets origineels, iets wat nog nooit eerder gedaan is. En net als in de kunst laat je je inspireren door anderen.”

Op haar bureau ligt een proefschrift van een vriendin, waarvoor ze het omslag heeft ontworpen. Eiwitmoleculen, gemaakt in de traditie van de marmerkunst uit haar geboorteland, Turkije.

In het lab is Lizah intussen in de weer met een snotachtige substantie in een buisje. Ze heeft zojuist met een soort zeep de celwand van een gistcel afgebroken, om binnenin de cel het DNA-materiaal te kunnen wijzigen. Het uiteindelijke doel van het Delftse iGEM-project is gistcellen zodanig genetisch te modificeren dat ze tuberculose kunnen opsporen. De gistcellen worden uitgerust met een geurdetector, die in staat is een tuberculosebacterie te ‘ruiken’.

Net als Esengül Yildirim houdt Lizah van het ‘knippen en plakken’ in het lab. „Het is een soort creatiedrang. Ik teken en schilder ook, en ik hou van koken.”

Haar teamgenoot Menno Witteveen (24), student chemische technologie, vertelt dat hij als kind altijd al bezig was met dingen maken. „Hutten bouwen, en lego. Ik had karrevrachten vol lego.”

Voor Menno is het iGEM-project vooral een unieke kans om, zoals hij het zegt, „te werken aan mijn eigen toekomst en de toekomst van de wereld”. Hij wil na zijn afstuderen een bedrijf opzetten dat voor individuele patiënten medicijnen op maat ontwikkelt met behulp van DNA-onderzoek. „Dit project geeft mij de gelegenheid de sector te verkennen en contacten te leggen.”

Dat hij zijn zomer eraan moet opofferen, neemt hij voor lief. „Het enige wat ik echt mis, is de jaarlijkse vakantie met mijn vrienden. Zij zitten nu met zijn allen in een huisje in Twente, en ik ben er niet bij. Terwijl dat nu juist het moment is waarop je nog eens een goed gesprek hebt.”

„Sommige vrienden vinden dat ik gek bezig ben door mijn werk zo belangrijk te vinden”, vertelt Esengül Yildirim. „Zij hebben kinderen en daar gaat hun grootste aandacht naar uit. Bij mij is het anders gelopen. Maar als ik in oktober bij de Europese voorfinale mijn studenten zie schitteren, weet ik waar het allemaal voor doe.”

Oproep. Wie besteedt ook vakantiedagen om ’gewoon door te werken’, al dan niet aan een bijzonder project? Mail naar mensen@nrc.nl. De reacties zijn volgende week te lezen op www.nrc.nl/mensen.