De eerst-wordt-'t-erger-val

Een paar jaar geleden was ik op Corsica met vakantie toen ik ziek werd. De symptomen waren nieuw voor mij. De pijn werd met de dag erger. Ten slotte besloot ik om me te laten onderzoeken. De jonge arts begon me te beluisteren en te bekloppen, duwde her en der op mijn buik, voelde mijn schouders en mijn knieën. Hij onderzocht elke wervel afzonderlijk. Ik kreeg het vermoeden dat hij geen idee had van wat er aan de hand was. Maar ik voelde me onzeker en ik verdroeg de kwelling geduldig. Als teken dat het onderzoek was afgelopen, haalde hij het notitieblok tevoorschijn en zei: „Antibiotica. Neemt u driemaal daags een tabletje. Voor het beter gaat, zal het erger worden.” Blij dat ik nu een diagnose had, sleepte ik me terug naar de hotelkamer.

De pijn werd inderdaad erger – zoals voorspeld. Deze dokter wist dus waar hij het over had. Toen de pijn na drie dagen niet verminderde, belde ik op. „Verhoogt u de dosis tot vijfmaal daags. Het zal nog wel even pijn blijven doen”, zei hij. Ik deed wat hij zei. Na nog twee dagen belde ik de alarmcentrale. De dokter in Zwitserland constateerde een blindedarmontsteking en opereerde me meteen. „Waarom hebt u verdomme zo lang gewacht?” vroeg hij na de operatie. „Het ziekteverloop was exact zoals voorspeld, dus ik vertrouwde die jonge arts.” „U bent slachtoffer geworden van de eerst-wordt-het-erger-val. Die dokter op Corsica had geen flauw benul.”

Laten we een ander geval nemen, een topman, die zich geen raad wist. De omzet gekelderd. De verkopers ongemotiveerd. Marketing die niets opleverde. In zijn wanhoop schakelde hij een adviseur in. Die analyseerde het bedrijf voor 5.000 euro per dag en kwam terug met de diagnose: „Uw verkoopafdeling heeft geen visie en uw markt is niet duidelijk gepositioneerd. De situatie is verdraaid lastig. Ik kan het voor u in orde maken. Maar niet in een handomdraai. Het probleem is ingewikkeld en de maatregelen vereisen een delicate aanpak. Voordat het beter gaat, zal de omzet nog verder dalen.” De topman huurde de adviseur in. Een jaar later was de omzet inderdaad gedaald. Het jaar daarna was dat nog steeds het geval. Steeds weer zei de adviseur dat het met het bedrijf precies zo liep als hij had voorspeld. Eindelijk, toen na drie jaar de omzet nog steeds achterbleef, ontsloeg de topman de adviseur.

De eerst-wordt-het-erger-val is een variant van de zogenoemde bevestigingsfout. Een vakman die zijn vak niet verstaat of onzeker is, doet er goed aan in deze trukendoos te grijpen. Als het verder bergafwaarts gaat, is het een bevestiging van zijn voorspelling. Als het onverwacht beter gaat, is de klant gelukkig en de vakman kan de verbetering aan zijn eigen kunnen toeschrijven. Linksom of rechtsom, hij heeft altijd gelijk.

Het beste bewijs voor het succes van deze strategie is het christendom. Vóór het paradijs op aarde komt, moet de wereld te gronde gaan. De catastrofe, de zondvloed, het vuur, de dood – ze zijn allemaal deel van een groter plan en moeten plaatsvinden. De gelovige zal iedere verslechtering van de situatie opvatten als bevestiging van de profetie en iedere verbetering als een godsgeschenk.

Conclusie: als iemand zegt dat het ‘eerst erger’ wordt, dan moeten bij u de alarmbellen gaan rinkelen. Maar voorzichtig, want er zijn inderdaad situaties waarin het eerst nog bergafwaarts gaat en dan pas weer omhoog. Een verandering in je carrière kost in bepaalde gevallen tijd, net als de reorganisatie van een bedrijfssector. Maar in al die gevallen zijn de mijlpalen helder en controleerbaar. Houd uw ogen daarop gericht en niet op de hemel.

De Zwitser Rolf Dobelli schreef het boek De kunst van het heldere denken. 52 denkfouten die u beter aan anderen kunt overlaten.