Brutale testers

Het regent. Mona Keijzer draagt een fleurige regenjas en houdt een rode paraplu met witte bolletjes in de lucht. Van het bijbehorende interview in de Volkskrant van een week geleden is mij niet veel bijgebleven, behalve de flarden ‘ik ben een optimist’ en ‘First Lady’.

Van alle campagnefoto’s en filmpjes die ik de afgelopen weken voorbij heb zien komen, vond ik de Mona-foto de beste. Bij Mona Keijzer kun je schuilen in tijden van crisis. Terwijl veel andere politici krampachtig het persoonlijke inzetten om als een prettig, betrouwbaar en echt mens over te komen – Diederik Samsom met zijn zieke dochter, Emile Roemer achter het fornuis en Sybrand van Haersma Buma die de tafel dekt – oogde Mona Keijzer soeverein. Ver verheven boven de gelikte politieke uitbuiting van intiem kapitaal – kijk al die mannen ineens het huishouden doen! –, daar staat Mona. Haar vijf kinderen zijn wat haar betreft geen item.

Universitair hoofddocent politieke communicatie Rens Vliegenthart beschrijft in zijn zojuist verschenen boek U kletst uit uw nek de relatie tussen politiek, media en de kiezer. Het is allang niet meer zo dat politici de media beïnvloeden via spindoctors en voorlichters. Media zijn de luis in de pels en brutale testers van politici. De media bepalen de agenda in de Kamer (sterkste voorbeeld van Vliegenthart: Fleur Agema scant de koppen uit de weekendkranten en bedenkt een paar Kamervragen). De media laten zich bij politieke berichtgeving vooral leiden door het entertainmentgehalte: ze richten zich op schandaaltjes, conflicten en opiniepeilingen. In de medialogica wordt de verkiezingsstrijd een horse race tussen twee partijen (Roemer of Rutte?) en de vraag wie wint en verliest domineert – niet wie nu echt de beste oplossingen heeft voor de eurocrisis. Dat is niet alleen maar de schuld van de media. Politici zijn volgens Vliegenthart medeverantwoordelijk: zij draven op in de meest onbenullige quizjes die niets met politiek te maken hebben.

Als het gaat om de schuldvraag, speelt de mediaconsument/kiezer/burger in het betoog van Vliegenthart een volkomen passieve rol. De kiezer werd eerst dolgespind, en tegenwoordig geframed en geprimed. Deze karikatuur van de onschuldige burger als passieve mediaconsument is vreemd in tijden waarin populisme hoogtij viert, aangezien zowel de media als de politici hun kunstje toch voor iemand doen: voor ons. Althans: als je de media en politici (en wetenschappers als Vliegenthart) mag geloven is het interessant dat ‘het volk’ eigenlijk helemaal geen enkele verantwoordelijkheid krijgt toebedeeld in de discussie.

Een volk krijgt de media en de politici die het verdient. En wat wil ‘de kiezer’? Bij Mona Keijzer schuilen onder haar mooie rode paraplu? Ik haal het interview er nog eens bij. En lees dan Keijzers antwoord op de vraag of ze weer met de PVV zou samenwerken. ‘Kijk het is anderhalf jaar goed gegaan met Wilders. Een man, een man, een woord, een woord. Tot het Catshuisverhaal. Als het spannend wordt en als Nederland hem nodig heeft, dan is hij er niet. Wij willen wat met Nederland’. De mediawijze consument wordt wakker, en ziet ineens de kleine Geert aan de beschermende boezem bij Mona, en denkt: je kletst uit je nek.