Britse coalitie wankelt na nieuw conflict

Opnieuw zien de LibDems een essentieel plan mislukken in hun coalitie met de Conservatieven. Voor vice-premier Nick Clegg is het nu genoeg geweest.

De ogen van de Britten zijn even op andere zaken gericht. Maar terwijl de Britse sporters de ene medaille na de andere winnen, is de coalitieregering opnieuw onder zware druk gekomen. Gisteren werd de hervorming van het Hogerhuis, een van de kroonjuwelen van de Liberaal-Democraten, afgeblazen. Premier David Cameron moest zijn vicepremier vertellen dat hij in zijn Conservatieve partij niet genoeg steun voor hervorming kon afdwingen.

Een strijdbare vicepremier Nick Clegg zei op een persconferentie dat wat hem betreft nu ook andere toezeggingen uit het coalitieakkoord niet gehonoreerd hoeven worden. „Ons deel van het contract is nu gebroken. Ik kan me niet veroorloven dat Conservatieve opstandelingen mogen kiezen welk deel van het akkoord ze leuk vinden, terwijl de LibDem-Lagerhuisleden aan alles gebonden blijven.”

De LibDems hebben vooral in het eerste regeringsjaar veel compromissen moeten sluiten. Zo werd – tegen de verkiezingsbelofte van de liberalen in – het collegegeld fiks verhoogd. Clegg werd er persoonlijk op aangevallen, de LibDems verloren kiezers onder studenten. En niet alleen onder hen. De kiezer straft de liberalen meer dan de Conservatieven voor de harde bezuinigingen van de coalitie. De partij zweeft in de peilingen steeds rond de 10 procent, dat is meer dan een halvering vergeleken met de periode in mei 2010, toen de coalitie werd gevormd.

De Conservatieven keerden zich bovendien, tijdens een referendum vorig jaar, openlijk tegen hervorming van de kieswet – een van de andere liberale kroonjuwelen. En de steeds anti-Europeser wordende houding van de Tories kan de internationaal georiënteerde LibDems ook weinig bekoren.

De maat is nu vol. „Een coalitie werkt op basis van wederzijds respect, het is een wederkerig arrangement, tweerichtingsverkeer. Dus ik heb de premier verteld dat als het Lagerhuis stemt over herinrichting van de kiesdistricten, ik mijn partij zal bevelen tegen te stemmen.” Die herziening van de kiesdistricten is voor de Conservatieven van belang: het zou het aantal Lagerhuisleden terugbrengen van 650 naar 600 en het aantal kiezers evenwichtiger verdelen. Volgens diverse rekenmodellen zouden de Tories kunnen rekenen op twintig extra zetels.

Grote vraag is nu of Clegg zijn verzet bij dit ene wetsvoorstel houdt. Zo niet, dan kan iedere volgende druppel de emmer doen overlopen. Zo ja, dan is dat ook begrijpelijk. Noch Clegg, noch Cameron is erbij gebaat de regering te laten vallen: de LibDems zouden vernietigd worden bij verkiezingen. En de Conservatieven zouden, zeker gezien hun impopulaire bezuinigingsmaatregelen, ook geen winst behalen. Labour staat voor in de peilingen.

Tevredenheid heerste er gisteren dan ook vooral bij de rechtervleugel van de Conservatieve partij in het Lagerhuis. Die lag vorige maand, bij het debat over hervorming van het Hogerhuis, dusdanig dwars dat de stemming over het zomerreces werd heen getild. De 91 Lagerhuisleden zijn tegen een gekozen Hogerhuis, een keuze die de LibDems graag zien. Ze betoonden zich gisteren dan ook tevreden. Ze zien al twee jaar lang niets in de coalitie, en menen dat LibDems conservatieve speerpunten verwateren, met name over Europa. „Waar is deze coalitie nog voor, behalve om ministers op hun plek te houden”, vroeg Conservatief Lagerhuislid Douglas Carswell zich af.