Hoe sterker de tent, hoe meer de organisatie er voor moet betalen

Doden vielen er niet, zoals vorig jaar bij Pukkelpop in België. Maar nu er in Steenwijkerwold weer een tent is ingestort, dringen zich dezelfde vragen op: hoe goed zijn festivals voorbereid op extreem weer?

De grootste van drie tenten op het Dicky Woodstock Popfestival begaf het zaterdagavond plotseling door noodweer. De tent voldeed aan alle eisen, de vergunningen waren op orde, de nooduitgangen waren open en de organisatie had niet kunnen voorzien dat het weer zo heftig zou zijn, zeggen de gemeente en de politie. Volgende week (16, 17, 18 augustus) is het Lowlandsfestival in Biddinghuizen. Naast tal van kleine, lokale zomerfestivals met podiumtenten zijn De Parade (vanaf 10/8 in Amsterdam), Dutch Valley (1/8, Spaarnwoude), Pukkelpop (16-18/8, België) en Pinkpop Classic (25/8 Landgraaf) in aantocht. Foto ANP

Vijftien mensen raakten gewond toen afgelopen zaterdag een grote tent op het Dicky Woodstock Popfestival in het Overijsselse Steenwijkerwold instortte. Festivals en noodweer, het is een gevaarlijke combinatie die steeds vaker lijkt voor te komen. Hoe komt dat? En: welke maatregelen zijn nodig om dat te voorkomen?

1Wat is er afgelopen weekend precies gebeurd?

Volgens een woordvoerder van de politie waaide de tent, waarin zo’n 150 mensen aanwezig waren, om door het noodweer. Dertien mensen moesten naar het ziekenhuis. Een van hen raakte zwaargewond. Elf van de gewonden hebben het ziekenhuis weer verlaten. De politie laat geen onderzoek instellen. Het bedrijf dat de tent verhuurde, Aalster Tentenbedrijf Van der Werff BV, wil geen commentaar geven.

Volgens woordvoerder Jan van Ek van de gemeente Steenwijkerland was de tent wel gecontroleerd op brandveiligheid, maar niet op constructie. „Dat achtte de brandpreventist niet aan de orde.” Zo’n keuring is in Nederland niet verplicht, zegt Hans Glaudemans van De Markies, een bedrijf dat festivaltenten ontwerpt en verhuurt. Twee jaar geleden vloog een van zijn tenten op de Zwarte Cross de lucht in bij een windhoos.

2Was het weer in Steenwijkerwold extreem?

Het was noodweer, maar het was niet uniek. Meteorologen van het KNMI en van het commerciële weerbureau MeteoConsult zeggen dat zulk noodweer in Nederland elke zomer wel een aantal keer voorkomt.

In Steenwijkerwold was er zaterdagavond sprake van een valwind, op de filmopnames is het goed te zien. Bij zware regenbuien ‘valt’ koude lucht van kilometers hoogte met de regen- of hagelbui mee naar beneden. De lucht botst dan tegen de grond en stormt horizontaal verder.

In korte tijd kreeg het festivalterrein zo een wind van tussen 75 en 100 kilometer per uur te verwerken. Dat is te vergelijken met een storm van windkracht 9 of 10. Dat effect werd nog versterkt door de inslag van de regen.

Hoe hard het in Steenwijkerwold precies waaide, is onbekend omdat er op het festivalterrein geen weerstation was. Valwinden beslaan maar een paar kilometer.

Juist met het wisselvallige zomerweer komen valwinden en windhozen (die net zulke schade veroorzaken) meer voor. „Gisteravond was er in Putten nog een windhoos bij een vergelijkbare bui als in Steenwijkerwold”, zegt meteoroloog Grieta Spannenburg van MeteoConsult. „Daar zijn dakpannen afgewaaid en bomen omgevallen.”

3Had de organisatie het noodweer kunnen zien aankomen?

Ja, maar pas een half uur van tevoren, schat meteoroloog Rob Groenland van het KNMI. Dat er zaterdagavond een zware regenbui (een supercell) tot ontwikkeling kwam, was overdag al goed te zien. Maar de zeer felle buien ontwikkelden zich pas ’s avonds. Weerman Gerrit Hiemstra zei gisteravond op het NOS Journaal dat ‘alleen een ervaren meteoroloog’ dat op radarbeelden had kunnen herkennen, tussen 20.00 uur en 20.30 uur. Groenland sluit zich daarbij aan. „Een festivalorganisatie zou dus steeds contact moeten houden met een weerbureau. Maar dan? Je hebt als organisatie echt heel weinig tijd om in te grijpen.”

Er zijn wel tenten die bestand zijn tegen extreem weer, zegt directeur Sander Koppen van het Nederlandse bedrijf Top Tent, dat onder meer Pinkpop ‘doet’. „Die tenten gaan wel tot windkracht tien. Maar dan heb je het wel over een heel andere prijscategorie.” De tent in Steenwijkerwold zat volgens Koppen vast met pinnen in de grond. Duurdere tenten worden voorzien van vloerplaten die als ballast dienen. Deze platen wegen zo’n 500 kilo per stuk.

4Waarom wordt er niet altijd gecontroleerd op tijdelijke constructies?

„Sinds december 2005 is er een Europese norm voor tijdelijke constructies van kracht”, zegt Debbie Reinders van de Branchevereniging van Nederlandse Tentenverhuurbedrijven (TVD). „Deze zogenoemde NEN-EN-13782-norm stelt eisen aan de constructie en beproeving van grotere tenten die bij muziekuitvoeringen, feesten en markten worden gebruikt.” De Europese norm wordt door „goede tentenbouwers” nageleefd, zegt Reinders. Maar degenen die onder de norm uit willen, wordt geen strobreed in de weg gelegd. De ervaring leert dat lang niet alle gemeenten controleren op tijdelijke constructies. „Wij zouden het daarom goed vinden als er een algemene maatregel van bestuur voor ‘constructieve veiligheid’ kwam. Het is misschien geen definitieve oplossing, maar je moet ergens beginnen.” Volgens Reinders weten organisatoren van muziekfestivals als Dicky Woodstock altijd hoe groot de belasting van een tent is. „Bij de grotere festivals zijn tentenbouwers zelfs verplicht een bouwboek met berekeningen te overhandigen.”

5Spelen de kosten een rol bij het naleven van de norm?

„Zeker”, zegt Reinders. „Hoe hoger de belasting van een tent, hoe meer geld de organisator moet neertellen. Sommige festivaldirecteuren zullen denken: ik neem het risico wel.” Omdat Nederland is ingedeeld in windgebieden, kan voor ieder festival een risicoanalyse worden gemaakt. Een festival in Limburg heeft doorgaans minder last van harde wind dan een festival op Texel. „Maar zeker weten doe je het natuurlijk nooit”, zegt Jasper van Wijk, medewerker van Tentech, een ontwerp- en adviesbureau voor lichtgewicht bouwen, dat sterkteberekeningen maakt aan de hand van windsnelheden. Volgens Van Wijk wordt Tentech de laatste tijd steeds vaker gebeld door gemeenten en festivaldirecties die graag bewijs willen dat een tent voldoet aan aan de Europese norm. Tentech levert de documenten.

6Wat moet je als festivalbezoeker doen als er plotseling noodweer uitbreekt?

Daarover verschillen de meningen. Volgens Sander Koppen van Top Tent moeten bezoekers „meteen de tent uit lopen”, want buiten kan het weliswaar gevaarlijk zijn, maar nóg gevaarlijker is het als je een rond slingerende paal tegen je hoofd krijgt. „Een tent wordt een ballon als de wind er in duikt”, legt Koppen uit.

Eric van Eerdenburg, directeur van muziekfestival Lowlands, is het niet met hem eens. Volgens Van Eerdenburg kun je geen algemeen advies geven, want iedere weersituatie is weer anders. „Belangrijk is dat bezoekers goed worden voorgelicht als het weer plotseling omslaat. Bij Lowlands hebben wij daarom geïnvesteerd in goede communicatieapparatuur, zoals megafoons en satelliettelefoons. Als alles uitvalt, kunnen wij daar op terugvallen.”

Met medewerking van Martine Huijbregts