Evenveel zweet,minder duur

Van cobra, kameel tot konijn bij 40 graden. Dat is Bikramyoga, al jaren populair. Maar sinds kort heeft de bekende zweetyoga concurrentie.

‘In die Bikramschool op de Ceintuurbaan vond ik het altijd zo bedompt en gehaast. Hier is de sfeer meer ontspannen. Het is hier ruim, mooi en schoon opgezet.” Carlijn Lucasse (35), stewardess, zit tevreden uit te puffen van een les ‘hot yoga’. De reeks van 26 poses zijn er precies hetzelfde en het is er net zo verstikkend warm. Maar in de school aan de Amsterdamse Overtoom ligt geen vloerbedekking op de grond en de muren hebben een kleur. Op de voorgevel prijkt geen Bikrayoga, ‘Forty Degrees’, luidt de naam. Bikram heeft er concurrentie bij.

Een maand geleden opende de school van Huub Verheij, zelf opgeleid als erkend Bikram docent. Forty Degrees is de eerste vergelijkbare ‘hot yoga’ in Nederland sinds de komst van de Bikramscholen, nu negen jaar terug. Maar mag dat zomaar, Bikrams strenge zweetyoga kopiëren?

In de Verenigde Staten, gingen andere dissidenten Verheij al voor. Menig rechtszaak heeft grondlegger Bikram Choudury er daar al om gevoerd. De Indiase yogaman, ooit gewichtheffer op de Olympisch Spelen, ontwikkelde de reeks van 26 klassieke houdingen (asanas) die bij een temperatuur van veertig graden moet worden uitgevoerd, om zijn blessureherstel te bespoedigen. De poses selecteerde hij uit het in India bestaande yoga-aanbod. De unieke mix van voor- en achterover buigingen, rek en strek, zou – in combinatie met de hoge temperatuur – moeten leiden tot betere doorbloeding van pezen en gewrichten. En dus tot meer souplesse. Choudury claimt het alleenrecht op dit concept. Maar de US Copyright Office, een Amerikaanse instantie voor auteursrechtregistratie, stelde hem een maand geleden in het ongelijk.

De opkomst van de alternatieve yogascholen gaat gepaard met kritiek op de ‘cultus’ rondom grondlegger Bikram Choudury. Bijvoorbeeld omtrent de strikte eisen die hij nieuwe scholen zou opleggen die in aanmerking willen komen voor de titel ‘Bikramyogaschool’. Dat eisenpakket was voor voormalig kickboxer Verheij reden om zijn eigen plan te trekken en een school te openen zonder akkoord van Bikram.

En dus zijn de deuren en muren groen bij Forty Degrees en staan er appels en frisdrankflesjes in felle kleuren op de bar. Twee rekken gevuld met bonte sportpakjes staan bij de ingang. Er zijn kluisjes en föhns in de kleedkamer. Op de grond geen tapijt, maar een zachte sportvloer. En lekker fris deodorant spuiten na de les mag ook. „Hier komen nog bankjes”, licht Verheij toe wanneer hij de weidse, lege entree tot de yogaruimte toont. „Maar dat moet nog even wachten, het geld was op.”

In een erkende Bikramschool – alhoewel de scholen onderling verschillen – ziet het er anders uit. Bikrams regels variëren volgens Verheij van nauwgezette bemoeienis met de inrichting van een school (geen groene muren, op de vloer anti-slip-vloerbedekking) tot het betalen van een eenmalige som entreegeld ter waarde van 8200 euro en het verplicht afdragen van 5 procent van je omzet. En de zaak blijft eigendom van Bikram.

Verheij probeert eerst zijn onvrede te verhullen, maar zegt dan ferm: „Ik wil niet alles moeten doen zoals Bikram dat wil. Iedereen heeft zijn eigen definitie van wat yoga voor hem of haar betekent. Maar die definitie krijg ik liever niet opgelegd.”

Therese Aartsen (44), eigenares van twee erkende Bikramyogascholen in Amsterdam, herkent de door Verheij genoemde bemoeizucht niet. „Ik ben mijn school begonnen in 2003. Er waren toen bepaalde vereisten waaraan een school moest voldoen, zoals het hebben van douches en de afmetingen van de yogazaal, maar financieel is er nooit iets van ons gevraagd. Het kan zijn dat dat nu anders is, maar ik houd me daar eerlijk gezegd niet mee bezig.”

Navraag bij het hoofdkwartier van Bikram in Los Angeles, leert dat franchisenemers zich inderdaad aan bepaalde regels moeten houden, naast de verplichting om de trainersopleiding in Los Angeles te hebben afgerond. Welke regels, wil of kan de organisatie niet zeggen.

„Volgens mij komt dat omdat Bikram zelf ook nog niet precies weet hoe hij een en ander juridisch wil vastleggen,” zegt Aartsen. „Bikram wordt ook een dagje ouder en is aan het afbouwen. Hij wil een en ander goed achterlaten.”

Ondertussen vinden alternatieve scholen al wel de mazen in het net, getuige de Amerikaanse uitspraak. Paul Geerts, universitair docent Intellectueel Eigendomsrecht aan de Rijksuniversiteit Groningen, legt uit dat dit toch niet hoeft te betekenen dat de weg openligt voor copycats in Nederland.

„Of je een andere naam op de voorgevel mag gebruiken, terwijl je Bikramyogaoefeningen in het gebouw onderwijst, zal vooral afhangen van het antwoord op de vraag of de door Bikram geselecteerde houdingen auteursrechtelijk zijn beschermd. De Amerikaanse uitspraak waarin Bikram in het ongelijk is gesteld is niet een-op-een te koppelen naar het Nederlandse recht. De regels voor originaliteit en toetsing daarvan verschillen per land.” Verheij denkt overigens niet dat hij inbreuk maak op Bikrams merkrecht: „De poses zijn uiteindelijk hetzelfde, maar ik noem het anders. Hot yoga, geen Bikram Yoga”.

Concurrentie, juridisch geharrewar – niet echt yoga-achtig. Uiteindelijk maakt het de yogabeoefenaar niet uit wat er op de gevel staat, als de yoga maar bevalt. En een kleine korting op de lesprijs is ook nooit weg. De concurrent is in prijs net onder die van de officiële Bikramschool gaan zitten. Dat scheelt vijf euro per tienrittenkaart, een tientje per maandkaart of vijftig euro voor een jaar lang yoga.

Maar, zelfs Nederlanders doen het niet voor korting alleen. “Is er een nieuwe yogaschool geopend?”, vraagt Elly Macke (54), fervent Bikrambeoefenaar in de erkende vestiging op de Prinsengracht. “Ik ben wel nieuwsgierig, dus ik zou wel willen kijken. Maar hier bevalt het me al jaren heel goed, en wat goed is daar blijf ik graag aan trouw.”

Forty Degrees, Overtoom 62, Amsterdam. Kijk voor rooster en lestijden op fortydegrees.nl