Controle op wapenhandel? Kom op zeg!

Het is alweer een ruime week geleden maar ik ben nog steeds verbijsterd over de sombere gezichten na het mislukken van onderhandelingen over verdrag om de internationale wapenhandel aan banden te leggen.

Kom op zeg! Controle op de wapenhandel! Dat gaat echt niet gebeuren. Jullie weten toch wel hoeveel er omgaat in de wapenhandel, lobbyisten? De verkoop van wapens en militaire diensten door de 100 grootste wapenfabrieken (in China gevestigde bedrijven uitgezonderd) beliep volgens de Zweedse denktank SIPRI in 2010 411 miljard dollar. Wapenproductie en wapenhandel leveren een belangrijke bijdrage aan de economie. Belastinggeld. Werkgelegenheid. En het is crisis.

Maar dat niet alleen: met wapenleveranties hou je ook je bondgenoten veilig en blij.

Het idee achter het beoogde verdrag was een verbod op wapen- en munitieleveranties aan landen waar ze zouden kunnen worden gebruikt om mensenrechten of internationaal humanitair recht ernstig te schenden. Geen Russische wapens naar Syrië; dat is toch prachtig! Maar ja, natuurlijk ook geen wapens naar de Syrische rebellen, die ook steeds meer oorlogsmisdrijven plegen.

De bekende schurken lagen dwars – Syrië zelf, Noord-Korea, Iran – maar uiteindelijk kwamen vanzelfsprekend ook Rusland, de Verenigde Staten en China uit de kast. Stel je voor dat je mensenrechtenschenders geen wapens meer zou kunnen leveren. Bijna de hele wereld schendt mensenrechten.

Voorbeeld. Het Syrische regeringsleger zit vol met Russische lichte en zware wapens. Die worden volop gebruikt om de opstand neer te slaan. Dit jaar zijn onder andere munitie en luchtdoelraketten geleverd.

Ander voorbeeld. Bahrein, de enige Arabische Golfstaat waar demonstranten voor democratisering massaal de straat op zijn gegaan. De koning heeft Saoedische militaire hulp ingeroepen, maar het protest gaat door. De VS hervatten niettemin in mei de wapenhulp. Niet om betogers in elkaar te rammen, was het argument, maar om het koninkrijkje te beschermen tegen Iran. Toevallig beschouwen Bahrein en Saoedi-Arabië de overwegend shi’itische betogers als oproerkraaiers namens Iran. De Golfstaten Oman, Koeweit en Qatar krijgen voor in totaal 11,3 miljard dollar Amerikaanse wapens geleverd – vooral veel helikopters en raketten. Ook als bescherming tegen Iran.

Een verdrag dat er wel is, dat clusterbommen verbiedt, onderstreept de futiliteit van dit soort conventies. 73 landen hebben het ondertekend en geratificeerd. Maar juist niet de landen die er in dit verband toe doen: de Verenigde Staten, China, Rusland, Israël, Turkije, Iran en bijna alle Arabische landen.