Betaal, dan publiceren wij u in ons spooktijdschrift

Bent u chemicus? Publiceer in Antarctica Journal of Chemical Engineering. Wiskundige? Probeer Antarctica Journal of Mathematics. Dit schrijft de Indiase uitgever van de Zuidpooltijdschriften in een spammail aan wetenschappers: „We rekenen maar 3 dollar per pagina, wat erg goedkoop is.”

De Antarctica-journals zijn een voorbeeld van de duizenden wetenschappelijke spooktijdschriften, waarmee uitgevers uit vooral Azië en Afrika proberen om wetenschappers geld uit de zak te kloppen. Tegen betaling van tientallen tot honderden dollars kunnen onderzoekers een artikel publiceren in een online tijdschrift, dat kwaliteit belooft maar in werkelijkheid een lege huls is.

De aanbieders van deze tijdschriften worden ‘predatory publishers’ genoemd, ‘roofuitgevers’. De term komt van de bibliothecaris Jeffrey Beall van de University of Colorado. Sinds eind 2010 houdt Beall een lijst van malafide uitgevers bij en ververst die dagelijks op scholarlyoa.com. De teller staat op 129; topscorer is Bentham Open, met meer dan 230 titels.

„Ik denk dat sommige uitgevers veel geld verdienen”, mailt Beall: „Maar ze publiceren geen cijfers.” De uitgevers zitten in landen als India, Nigeria, Pakistan en Dubai, maar volgens Beall „registreren meer en meer Aziaten een website in het Verenigd Koninkrijk, Canada, Australië en de Verenigde Staten.”

Malafide tijdschriftuitgevers zijn er al lang, zegt bibliothecaris Paul Soetaert van Erasmus Universiteit Rotterdam, vooral in Azië: „Blijkbaar hebben die uitgevers nu ook de markt van de open access-tijdschriften ontdekt.”

In een poging een einde te maken aan het oligopolie van de wetenschappelijke uitgevers met hun dure abonnementen, zijn de afgelopen jaren bonafide online tijdschriften opgezet die gratis gelezen kunnen worden. Wetenschappers betalen daarbij voor publicatie van een artikel, dat wordt geredigeerd en beoordeeld door vakgenoten (peer review).

De malafide open access-bladen doen weinig anders dan ingestuurde artikelen op een website zetten. Dat wetenschappers toch vaak insturen, komt doordat ze hun publicatielijst willen verlengen, zegt Beall: „Mensen in de thuislanden van die uitgevers krijgen bovendien meer academisch krediet als ze publiceren in bladen die buitenlands ogen.”

Klinisch epidemioloog Jan Vandenbroucke van het LUMC ontdekte dat een van zijn artikelen werd geplagieerd door een spooktijdschrift: „Meer dan 1000 woorden letterlijk overgenomen, inclusief de komma’s en punten; de ‘auteurs’ van dit plagiërende artikel waren overigens ook de ‘hoofdredacteuren van het themanummer’.”