Ronkende retoriek van briljant econoom

Auteur: Paul Krugman

Titel: Stop deze depressie nu

Uitgeverij: Balans

ISBN: 978 94 600 3578 4, 272 pagina’s, 18,95 euro

Op hoeveel verschillende manieren kan een econoom duidelijk maken dat een overheid de taak heeft een economie in depressie op gang te helpen? Veel, zo is de conclusie na lezing van Paul Krugmans nieuwste boek Stop deze depressie nu.

Krugman stelt in zijn boek het huidige bezuinigingsbeleid van Europese en Amerikaanse overheden ter discussie aan de hand van de leer van econoom John Maynard Keynes. „Als de economie in een zware depressie zit en de rente de 0 procent nadert, kunnen bezuinigingen niet meer worden gecompenseerd. Ze duwen de economie juist nog dieper in een depressie”, aldus Krugman.

De Nobelprijswinnaar van 2008 is een erkend neo-keynesiaan en een van de luidruchtigste pleitbezorgers van expansief overheidsbeleid om de crisis te keren. Bezwaren over te hoge staatsschulden of ‘moral hazard’ (door de overheid de economie te laten aanjagen, leren banken en bedrijven niet om verantwoordelijk om te gaan met de maatschappij) doet hij af als onzin: „De ene schuld is de andere niet.”

Harde cijfers, gelardeerd met geestige voorbeelden (de babysitcoöperatie), worden afgewisseld met tirades tegen domme politici en economen. Het resultaat is een pamflet, opgedragen aan „de werklozen, die beter verdienen”.

Eigenlijk is het een raadsel dat uitgeverij Balans de moeite heeft genomen het boek te laten vertalen. Zeker, Krugman is een naam die vast goed verkoopt, maar het boek is wel heel erg gericht op de Verenigde Staten (slechts één hoofdstuk gaat over Europa). Liefhebbers van de materie doen er overigens goed aan om, als het enigszins kan, de originele Engelstalige editie (End this depression now) te lezen. Het wemelt van de storende vertaalfouten (meest irritant: fiscal in het Engels betekent niet ‘fiscaal’ maar ‘begroting’) en onnavolgbare zinsconstructies.

Tussen Krugmans ronkende retoriek door staan echter genoeg scherpe observaties. Neem zijn verklaring voor de hoge rentes die Zuid-Europese regeringen op hun staatsobligaties betalen. De rentes zijn zo hoog, omdat landen in de eurozone niet hun ‘eigen’ centrale bank kunnen inschakelen als de markten vertikken nieuw staatspapier af te nemen. Waar de Fed in de VS en de Bank of England in het Verenigd Koninkrijk de geldpers aanzetten als de liquiditeit dreigt op te drogen, is de kans reëel dat de ECB weigert een probleemland uit de brand te helpen. Gevolg: permanente paniek. Dat is volgens Krugman in de kern de vloek van de euro.

Zijn oplossing: landen als Duitsland en Nederland moeten niet bezuinigen, maar investeren in hun economieën. Dan gaan de lonen daar omhoog, zodat de lonen in de probleemlanden relatief omlaag gaan. De ECB moet haar rigide inflatiedoelstelling (rond of onder de 2 procent) loslaten en een – volgens Krugman – gematigde inflatie van 4 procent toestaan door expansief monetair beleid te voeren.

Het lastige aan het boek van Krugman is dat uit alles blijkt dat we hier met een zeer goed ingevoerde, briljante econoom te maken hebben. Zijn analyses zijn helder en zelfs in de meer pamflettistische delen ben je bij eerste lezing geneigd hem te volgen. Knappe argumentatie kortom.

Toch wringt het. En Krugman zegt zelf in zijn boek waarom dat zo is. Daar maakt hij gehakt van de ‘zoetwatereconomen’ (de aanhangers van de efficiënte marktentheorie). „Quasi-religieuze zekerheid” die alleen maar gegroeid is sinds „het Ene Ware Geloof” door bewijzen (lees: Krugmans neo-keynesiaanse bewijzen) ter discussie is gesteld. Het economisch discours in de crisis is zo verworden tot „een religieuze strijd”.

Het heeft er alle schijn van dat ‘Stop deze depressie nu’ vooral gelezen moet worden als campagneboek. Zijn doel is helder: Barack Obama moet voor zijn (verwachte) herverkiezing in november weer teruggebracht worden op het rechte pad. Het rechte pad van expansief overheidsbeleid.