India als waarschuwing

Ook in Zuid-Afrika valt de stroom geregeld uit. Maar een massale black-out zoals in India deze week, is ondanks alle capaciteitsproblemen bij het nationale energiebedrijf niet voorgekomen. Deze winter houdt menigeen het hart vast: ook in de grootste economie van Afrika staat het elektriciteitsnet op imploderen.

Toch berichtten de meeste media hier tamelijk summier over de elektriciteitsstoring die in India ruim een half miljard mensen in het donker zette. Alleen zakenkranten publiceerden analyses over de financiële consequenties.

Die stukken waren weliswaar gebaseerd op internationale persbureaus als Reuters – de meeste kranten hebben vaak alleen een correspondent in Londen – en handelden dus niet over de Zuid-Afrikaanse situatie, maar ze waren wel zorgvuldig uitgekozen als waarschuwing aan de lokale autoriteiten.

„In een systeem dat onder druk staat, kunnen kleine problemen groot worden en kan de stroom bij honderden miljoenen uitvallen”, noteerde Business Day dreigend.

Want kampt Zuid-Afrika niet met precies hetzelfde probleem? Door de voortgaande economische groei sinds de jaren negentig en de achtergebleven investeringen in het elektriciteitsnet, kan het elektriciteitsbedrijf Eskom, volledig in handen van de staat, de vraag eigenlijk nog maar nauwelijks aan.

„Slechts om de lichten te laten branden”, schrijft vrijemarktactivist Eustace Davie in Financial Mail, zou Eskom nu al grote klanten geld betalen in de hoop dat ze minder stroom gaan gebruiken. Sowieso zijn energieslurpende ondernemingen relatief goedkoop uit in Zuid-Afrika: investeerden ze al tijdens de apartheid, dan kregen ze voor hun goede wil immense kortingen. Sommige bedrijven profiteren nog altijd van de deals die ze toen met het pariaregime sloten.

Door het tekort aan capaciteit willen mijnbedrijven volgens Davie niet verder uitbreiden en investeren multinationals niet in nieuwe fabrieken. Een kleine kanttekening bij de niet aflatende euforie over de aanstormende BRICS-economieën.

Pas volgend jaar wordt de eerste van twee nieuwe kolencentrales opgeleverd en tot die tijd moet Zuid-Afrika het doen met een marge in de stroomvoorziening van 5 procent. De internationale norm is 15 procent. En dat is zeker in de winter, als de elektrische straalkacheltjes loeien, te weinig. Zelfs voor klein technisch onderhoud kunnen de ouderwetse centrales niet worden uitgeschakeld. Sommige wijken in de grote steden zitten geregeld een avondje in de kou.

Dagelijks verschijnt de minister van Publieke Bedrijven daarom nu op televisie om zijn landgenoten te manen minder stroom te gebruiken. Tijdens de populaire televisieserie Isidingo verschijnen permanent indringende waarschuwingsteksten in beeld. „Moet ik me schuldig voelen dat ik die soap kijk slechts omdat ik dan stroom verbruik?” riep een radiopresentator afgelopen week radeloos uit.

Alleen de horeca vaart wel bij de black-outs, meldt dagblad Beeld. Restaurants doen goede zaken als mensen thuis zonder stroom zitten. Zij hebben vaak generatoren.

PETER VERMAAS