Elke zomer zijn wij hier een wonderlijke sekte

In talloze archieven zoekt researcher Barbara Kist beeld voor het programma Zomergasten. „Ik voel me net een marktkoopman.”

Donderdag 26 juli

Bijna middernacht gaat de telefoon. Fulvia Cassarino van NBC: ze heeft het originele materiaal uit het nieuwsprogramma The Camel News Caravan, uit de jaren vijftig, teruggevonden. Nieuws werd toen nog door sigarettenmerken betaald.

Voor mij is dit de spannendste periode van Zomergasten: kunnen we alle filmfragmenten vinden en ook de rechten krijgen? Ik heb elke dag contact met tientallen filmarchieven over de hele wereld, maar raadpleeg ook een netwerk van beeldbanken, filmproducenten, regisseurs en de meest kleurrijke collectioneurs. De hele dag zit ik achter mijn computer te mailen met rechthebbenden.

Met Casper, Marijntje, Tjeerd en Carine, de vier redacteuren, en eindredacteur Peter [van Ingen, red.] voer ik voortdurend overleg. Ha, we krijgen toestemming voor het vertonen van een bijzondere film van Man Ray. Gejuich van de redacteur. We zijn elke zomer een wonderlijke sekte binnen de VPRO. In de kantine naast ons worden de vloeren geschuurd en in een soort lijmsnuiverslak gezet. Iedereen heeft er last van. Of is dat de stress voor de volgende uitzending?

Als ik naar huis ga, hoor ik dat er wijzigingen zijn in het programma met Micha Wertheim. Een tollend hoofd vol fragmenten die nog moeten worden uitgezocht.

Even ontspannen in Amsterdam. Tuinbonen doppen voor Nelleke en Martin die met mijn vriendje Jord komen eten, en de docu Being Mick (2001) bekijken.

Vrijdag

Een lange plakkerige dag achter de computer. Ik ben al dagen bezig voor de uitzending met socioloog Jolande Withuis, met een Franse documentaire over de stoffenontwerpster Sonia Delaunay. Er blijken nogal wat rechthebbenden. Lekker, nu iedereen in Frankrijk op vakantie is. Het begint een beetje op het Francis Bacon-fragment te lijken, waarvoor ik ooit bij zeventien mensen de rechten moest afkopen. Waaronder het Vaticaan.

Een fragment vinden is één ding, maar de rechten ervan regelen wordt steeds moeilijker. Sommige films zijn zo vaak doorverkocht dat niemand meer weet wie de rechten heeft, ook de makers niet.

Ik zie ’s middags in de map van ‘Jan Siebelink’ dat er nog een film uit het Deens Film Instituut moet komen. Als de namen van de gasten nog strikt geheim zijn, geven we iedereen een bijnaam. De kans op lekken is groot. Adriaan van Dis werd Jan Siebelink en Micha Wertheim Freek de Jonge. Iedere Zomergast begint met 25 à 50 fragmenten. Maar we kunnen er maar zo’n 15 uitzenden. Kill your darlings.

Ik voel me soms net een marktkoopman. Hollywood-studio’s vragen wel vijfduizend euro per minuut, maar gelukkig zijn er ook makers die blij zijn dat iets wordt uitgezonden en dan krijgen we het gratis.

Om half acht uitwaaien op de pont naar Noord, om te eten bij het net geopende Café Modern met zus Fifine, beeldresearcher bij DWDD en long time-vriendin Fransien.

Thuis zie ik op tv in de Olympische Arena in Londen nog net de gigantische klok van Koninklijke Eijsbouts, het familiebedrijf van mijn Zomergastcollega Carine, vervaarlijk boven Sir Paul McCartney hangen.

Zaterdag

Lange luie dag op de woonboot aan de Vecht van vriendje Jord. Tussendoor nog werken aan de beeldresearch voor twee andere producties. Het VPRO-programma Labyrint wil beelden voor een programma in de week voor de verkiezingen.

Om zeven uur bel ik met het Eames Office in Santa Monica voor een fragment voor trendwatcher Li Edelkoort. Buitenlanders zijn stomverbaasd dat er een tv-programma bestaat van drie uur zonder commercials. Ik dommel weg in een hangmat aan boord van de ark.

Zondag

Uitzenddag. Vandaag komt alles waar we maanden aan hebben gewerkt bij elkaar. Om één uur ’s middags stuit ik in een leeg VPRO-gebouw op vijftig Uruguayaanse architectuurstudenten op excursie. Alleen onze tweedeschermredacteuren Anya, Zowi en Jeroen zijn koortsachtig aan het werk. Casper, de redacteur van Micha Wertheim, is al naar de studio met Peter.

Ik zoek naar fragmenten voor de aflevering van telecomtopman Ben Verwaayen. Er is nog net tijd om licenties aan te vragen bij Het Journaal en een paar omroepen. Om kwart voor vijf naar de studio’s. Een donker doolhof van deprimerende gangen: de Bulgaarse Belastingdienst.

Onze fijne veejays Maaike en Thomas testen de projecties van hun prachtige plaatjes en ik mag op de stoel van de gast zitten om de belichting en camera’s af te stellen en om Jan [Leyers, red.], onze presentator, tegen iemand aan te laten praten.

Micha is er al vroeg, met zijn vrouw en twee vrienden. We eten met z’n allen in de Sesamstraat-foyer. Vijf minuten voor de uitzending vraagt Micha op Twitter hoe hij zo snel mogelijk van Hilversum Centraal naar het Mediapark kan komen. Iedereen moet lachen als hij naar de studio gaat terwijl hij The way to your heart zingt, de hit van Jans band Soulsister.

Om kwart over acht begint de uitzending. Vanachter een zwart gordijn volg ik met Peter en Casper het gesprek in de studio. Tijdens een fragment komt de vrouw van Micha de studio in om hem een hart onder de riem te steken. Hij zet er de sokken in en tot onze vreugde kan toch het fragment van Kreatief met Kurk, waarvoor te weinig tijd leek te zijn, worden uitgezonden. Iedereen is opgelucht na afloop tijdens de borrel. Peter houdt een vrolijke speech en Micha heeft cadeautjes voor Casper en Jan meegenomen. Om twee uur naar Amsterdam. Ik heb nog een uur nodig om bij te trekken.

Maandag

Mijn vrije Zomergastdag. Tijd om de mailachterstand in te halen. Regisseur Joram Lürsen belt over zijn nieuwe speelfilm Alles is Familie waarvoor ik beeldresearch doe. Ik moet op zoek naar een ‘romantische afscheidsscène op een station met een stoomtrein’ die in de film op een tv te zien zal zijn. Daarna op bezoek bij oude vriend en archeoloog Jørgen om in zijn tuin een glaasje spumante te nuttigen. Ik mis de Zomergastenrecensie van Bert Brussen.

Dinsdag

Vroege start. Veel op en neer gemail en ge-We Transfer en gebel. Het programma was vroeger met vier uur uitzending veel langer en de fragmenten ook. Mensen zien, door het grotere aanbod van buitenlandse zenders, maar vooral door bijvoorbeeld YouTube, veel meer. Dat is te zien aan de lijstjes van de gasten met soms wel vijftig fragmenten.

Vroeger ging je bij de archieven op bezoek en keek je eindeloos naar banden of films. Of ik gaf collega’s op buitenlandse archieven per telefoon opdracht iets te zoeken. Nu zijn de grote beeldarchieven, zoals bijvoorbeeld Associated Press, veel meer digitaal ontsloten en beter gedocumenteerd. Je kunt vanachter je computer zoeken. Maar hoe goed alles ook is gedocumenteerd, je kunt altijd onverwachte ontdekkingen doen. Een fragment dat omschreven staat als ‘de begrafenis van Prins Claus’ kan bijvoorbeeld bijzondere beelden bevatten van Rutger Kopland die aanwezig was, maar niet werd gedocumenteerd. Het scheelt een hoop als beeldresearcher als je ouder bent en meer herkent dan in de omschrijving staat.

Peter wordt gebeld door allerlei Belgische kranten die zich nogal opwinden over onze presentator. Ha, het Zomergasten-presentator-bashen heeft nu ook België bereikt.

Woensdag

Onze vaste dag om met het hele team en regisseur Edith de komende uitzending te bespreken. Redacteur Marijntje presenteert alle fragmenten. Nu kunnen we voor het eerst de reacties peilen bij de mensen die de fragmenten nog niet eerder hebben gezien. Juist omdat we zo’n gemêleerd gezelschap zijn, met verschillende achtergronden, jong en oud, is het altijd spannend om te zien hoe de fragmenten bij iedereen vallen.

Jan doet suggesties voor gespreksonderwerpen. Hij heeft Withuis’ boeken en essays gelezen en komt met rake verbanden tussen de fragmenten. Hij is verbaasd over de commentaren uit België, maar blijft er vrolijk onder.

Donderdag 2 juli

Een oud-leerling van Li Edelkoort mailt vanuit Sri Lanka dat we zijn prachtige animatiefilm mogen vertonen. Broer Thomas belt over de verjaardag van mijn moeder Anina, die dit weekend tachtig wordt. Morgen vertrekken we daarvoor naar ons buitenhuisje in Finsterwolde. Maar eerst nog wat laatste losse eindjes.

Hoera, aan het eind van de dag krijg ik een prachtig fragment over een film van de Eerste Wereldoorlog rond voor het programma met Adriaan. Ik moet nog voor zo’n vijftien fragmenten overeenstemming zien te vinden. Die van Eames en een galerie uit New York hangen nog in de lucht voor volgende week. Als alles doorgaat, wachten er nog vier prachtige Zomergasten.