Niemand weet waarom

In 2005 kwam Katie Melua met het liedje: ‘Nine Million Bicycles’. Het is een liefdesliedje waarin ze uitlegt dat er eigenlijk maar één zekerheid is in haar leven en dat is dat ze voor altijd van haar liefde houdt. Ze noemt buiten haar liefde verder een feit en een gokje. Het feit is dat er negen miljoen fietsen in Peking zijn en het gokje is dat het twaalf miljard lichtjaar tot het einde van het universum is. Oh ja, joh? Volgens een Chinese overheidswebsite waren er al meer dan tien miljoen fietsen in 2002 en dat gokje van de afstand tot de rand van het universum is allerminst een wetenschappelijk gokje. Volgens de huidige stand van zaken is die afstand ruim 45 miljard lichtjaar. Misschien was ze in de war met de bijna veertien miljard jaar dat het universum oud is. Katie vergeet echter dat het universum ook nog uitdijt waardoor de afstanden groter zijn dan het licht kon afleggen in die veertien miljard jaar. Er zitten zeker aannames in deze berekeningen, maar het is geen simpele ‘guess’ en zeker niet twaalf miljard.

Een vergelijkbare thema haalde Volumia! in 1998 aan in het liedje: ‘Hou me Vast’. Hierin declameert Xander een serie observaties waar niemand een oorzaak van weet. Zo zou niemand weten waarom de dag weer nacht wordt, de zon schijnt, de wind nog waait, enzovoorts. Nou hier komt-ie dan: draaiing van de aarde, kernfusie en atmosferische temperatuursverschillen. Nu kun je nog een discussie bij dit liedje beginnen over het verschil in bewoording tussen hoe of waarom. Hoe impliceert het mechanisme en waarom de reden, maar ik denk niet dat Xander dat bedoelde. Hoe dan ook, waarom zou ik me hieraan ergeren? Het heeft te maken met een groeiend idee dat wetenschap ook maar een mening is. Zeker in de harde bètarichting is dat gewoon niet zo. Wetenschap is een set regels die vertellen hoe je om je heen moet kijken en niet zomaar een gokje. Dat de wetenschappelijke visie weleens verandert, is alleen maar een groot goed. Het werkt toe naar een waarheid, het is een proces, en dat we er nog niet zijn is evident, maar het is geen kroegpraat waarin mensen om het hardst schreeuwen wie er gelijk heeft. Natuurlijk zijn er ook slechte wetenschappers en onderzoeken, maar daar kun je met wat training doorheen kijken. In liefdesliedjes niet zo erg, maar bij politieke besluitvorming vind ik het een groter probleem.

Wetenschapsjournalist Diederik Jekel schrijft de komende weken over hoe wetenschap in alles om ons heen terug te vinden is. Victor Lamme hervat zijn column op 31 augustus.