Malafide zaken bij 'open access' uitgevers

Bent u chemicus? Publiceer eens in Antarctica Journal of Chemical Engineering. Wiskundige? Probeer Antarctica Journal of Mathematics. Dit schrijft de Indiase uitgever van de Zuidpooltijdschriften in een spammail aan wetenschappers: „We rekenen maar 3 dollar per pagina, wat erg goedkoop is.”

De Antarctica-journals zijn een voorbeeld van de duizenden wetenschappelijke spooktijdschriften, waarmee uitgevers uit vooral Azië en Afrika proberen om wetenschappers geld uit de zak te kloppen. Tegen betaling van tientallen tot honderden dollars kunnen onderzoekers een artikel publiceren in een online tijdschrift, dat kwaliteit belooft maar in werkelijkheid een lege huls is. De malafide bladen hebben doorgaans geen redactie en doen weinig anders dan ingestuurde artikelen op een website zetten.

De aanbieders van deze tijdschriften worden ‘predatory publishers’ genoemd, roofuitgevers. De term komt van de Amerikaanse bibliothecaris Jeffrey Beall, adjunct-hoogleraar aan de University of Colorado. Sinds eind 2010 houdt Beall een lijst van malafide uitgevers bij (scholarlyoa.com). De laatste versie telt 129 roofuitgevers; de grootste is Bentham Open, met meer dan 230 titels.

„Ik denk dat sommige uitgevers veel geld verdienen”, mailt Beall, „maar ze publiceren geen cijfers”. De uitgevers zitten in landen als India, Nigeria, Pakistan en Dubai, maar volgens Beall „registreren meer en meer Aziaten een website in het Verenigd Koninkrijk, Canada, Australië en de Verenigde Staten”.

Malafide tijdschriftuitgevers zijn er al lang, zegt bibliothecaris Paul Soetaert van de Erasmus Universiteit Rotterdam, vooral in Azië: „Blijkbaar hebben die uitgevers nu ook de markt van de open access-tijdschriften ontdekt.” In een poging een einde te maken aan het oligopolie van de wetenschappelijke uitgevers met hun dure abonnementen, zijn de afgelopen jaren bonafide online tijdschriften opgezet die gratis gelezen kunnen worden (‘open access’). Wetenschappers betalen daarbij voor publicatie van een artikel, dat wordt geredigeerd en beoordeeld door vakgenoten (peer review).

Dat wetenschappers toch ook insturen naar malafide bladen, komt doordat ze hun publicatielijst willen verlengen, zegt Beall: „Mensen in de thuislanden van die uitgevers krijgen bovendien meer academisch krediet als ze publiceren in bladen die buitenlands ogen.”