Een homo in de soap is niet genoeg

Zaterdag varen de boten van Gay Pride weer door de Amsterdamse grachten. Op tv is er dit jaar veel aandacht voor homo’s en hun rechten. Maar is dat nog nodig?

Programmamaker Sipke Jan Bousema (rechts) bij een demonstratie voor homorechten in de Kroatische stad Split. Zijn documentaire wordt vanavond uitgezonden (zie inzet). Foto Tomislav Ladisic

. Homo’s in Pakistan kunnen niet zomaar samenwonen. Hoe ze dat oplossen? Je neemt gewoon een leuke jongen aan als knecht in je naaiatelier.

Afgelopen maand wijdde Metropolis een uitzending aan homoseksualiteit. Op de gebruikelijk lichtvoetige manier kwamen mondiale verschillen en problemen aan bod. En Metropolis is niet het enige programma dat dieper op het thema ingaat. In Uit de kast vertelden zes jongeren dit voorjaar aan hun ouders, vrienden en voetbalteam dat ze homoseksueel zijn. In It gets better kreeg een jongen van zestien hulp bij zijn coming out. BNN’s FC Gay gaat over homoseksualiteit en voetbal, Strijders voor de liefde draait om homorechten, Lesboos gaat over een groepje lesbiennes en Boer zoekt vrouw komt dit jaar met een boer die geen vrouw zoekt maar een man.

Waar komt die interesse opeens vandaan?

Jaap Kooijman, hoofddocent Media en Cultuur aan de Universiteit van Amsterdam, wil niet meteen van een trend spreken. Wel zegt hij dat deze programma’s een aanvulling zijn op de manier waarop homo’s in de media zichtbaar zijn. „In Nederland was homoseksualiteit lange tijd vooral iets van presentatoren en bekende Nederlanders.” Kooijman somt op: „Albert Mol, Jos Brink, Carlo Boszhard, Paul de Leeuw.”

En natuurlijk heeft bijna iedere soapserie inmiddels een homostel gehad. Edwin en Lucas zoenden vorig jaar in Goede Tijden Slechte Tijden (‘vies’, vonden veel kijkers), in Onderweg naar morgen kreeg Renee een relatie met Marjolein en Gooische Vrouwen had de stereotiepe ‘verkleednicht’ Yari. Maar veel voorbeelden zijn er niet, zegt Kooijman. „Zeker niet als het vergelijkt met Amerika. Daar is homoseksualiteit juist in soaps en sitcoms een belangrijk thema. Er worden zelfs prijzen uitgereikt voor series waarin homoseksualiteit een positieve rol speelt.”

Nu lijkt dat in Nederland voorzichtig te veranderen. Vooral in non-fictie-programma’s duikt het onderwerp op. De strekking is meestal die van een probleem dat moet worden aangepakt. Hoe vertel je je christelijke ouders dat je homoseksueel bent? Hoe is het om homo te zijn in Oeganda of Kroatië? En: wat te doen tegen pesten?

Kooijman: „Het is het tijdperk van de fix-it televisie. Deze programma’s passen daar naadloos in. Ze zijn erop gericht om problemen op te lossen. Of dat nu gaat om een dik kind, gescheiden ouders of om een zoon die homo is.”

Vraag je de programmamakers naar hun beweegredenen, dan blijken ook zij vaak een missie te hebben. Niks amusement – ze willen het onderwerp „bespreekbaar maken”, „problemen aankaarten”.

Maar is dat dan nog nodig? Homoseksualiteit is in Nederland toch redelijk geaccepteerd?

Oppervlakkig gezien wel, zegt Philip Tijsma, woordvoerder van COC Nederland. „Zeker 90 procent van de mensen zegt geen moeite te hebben met homoseksualiteit. Maar wordt er door twee mannen gezoend in Goeie Tijden Slechte Tijden, dan staat Nederland drie dagen op zijn kop.”

Televisieprogramma’s besteden om die reden meer aandacht aan het onderwerp, denkt Tijsma. Dat is niet alleen goed voor de acceptatie van homo’s, zegt hij, homoseksuelen hebben zelf ook iets aan die programma’s. „Je maakt zichtbaar hoe gewoon homoseksualiteit is. En hoe divers. Niet alleen bekende Nederlanders zijn homo. Niet alléén Albert Mol. Ook een veertienjarig meisje dat van paardrijden houdt. Oók moslims”, zegt hij. „Jongeren hebben behoefte aan al die verschillende rolmodellen.”

Dat er nog genoeg vooroordelen bestaan bewijst ook de rumoer die ontstond rond FC Gay, een programma van BNN dat dit weekend wordt uitgezonden. Het draait daarin om homoseksualiteit in de voetbalwereld. BNN had afgelopen maand alvast een fragment online geplaatst waarin verslaggever Tim Hofman op pad gaat met de vraag waarom er in de eredivisie „nul homo’s” spelen. Best gek, vindt hij. Maar Ajaxtrainer Frank de Boer heeft wel een verklaring: „de homo”, zegt hij, „die is toch wat minder sportief”.

Ajax maakte zich kwaad over de beelden, die BNN als promotie alvast online had gezet. De woorden zouden de trainer in de mond zijn gelegd. BNN besloot het filmpje te verwijderen – al zwerft het nog steeds op internet rond. Volgens een woordvoerder van de omroep is De Boer op zijn uitspraak teruggekomen. Desondanks geeft het voorval aan dat er een discussie op gang moet komen, vindt BNN. „Er wordt weinig over het onderwerp gesproken in de voetballerij. En het is gek dat mensen zich niet thuis voelen bij volkssport nummer één”, aldus de woordvoerder. „ Die bal is van iedereen.”

UvA-docent Jaap Kooijman noemt het spanningsveld rondom het onderwerp juist een van de redenen waarom zoveel programma’s er nu aandacht aan besteden – al zal dat natuurlijk ook samenhangen met de Gay Pride. „Wrijving maakt onderwerpen geschikt. Zodra homo’s helemaal geaccepteerd zijn, is het minder interessant voor televisie.”