Column

Dramatisch? Ja. Maar huilen hoeft niet

‘La bohème’ in de regie van Lotte de Beer. Foto Olivier Middendorp

Een afgedankte parkeergarage in de Amsterdamse Bijlmer. Op de betonnen slakkenhuiscurves van parkeerkolos Klieverink ontrolt zich Present Forever: nieuwe kunst, vooral van beeldenmakers (‘beeldhouwer’ is een absurd ontoereikende term aan het worden) die opgewonden hun gang zijn gegaan, sedert hun een maand of drie terug gevraagd werd iets bij te dragen. Veel van wat ze maakten zal alleen maar hier te zien zijn. Dat is een mooie gedachte, het definieert de spanning van kunst. Wie er niet bij was, heeft pech. Die zal het moeten doen met van horen zeggen.

De parkeergarage herbergt wonderen. Ik val voor de installatie van Melanie Bonajo: een quasi huiselijk landschapje. (Ze maakte eerder een ijzersterke reeks ‘furniture bondage’ – wat letterlijk genomen mag worden: vrouwen, ingesnoerd in stoelen, potten, pannen en zwabbers en zo.) En omdat hij zo lekker stinkt, zou ik zou graag een nachtje logeren in de beschimmelde oud-kartonnen boomhut die Izaak Zwartjes tegen het plafond van de bovenste parkeerlaag kleefde. Ik houd meteen van Martin Bezemer en zijn mintgroene clavecimbel met evenveel zwarte als witte toetsen. „Wil je ’m proberen? Speel maar, hoor”, zegt hij. En dan kijkt hij glunderend hoe ontregelend dat is, zo’n atypische toetsenorde, de snaren gestemd volgens een wiskundig systeem. Ik hoop dat een waaghalzerige pianist erop zal willen spelen, dan is het pas echt af.

Maar het meest mysterieuze werk is te vinden op de onderste ring van de garage. Daar tolt traag een zwarte Jaguar rond. Ondersteboven, op zijn dak. Het symbool van macht is nu eenzaam, hulpeloos. Sovereign heet dit werk, en het is van Lotte Geeven. Trots staat ze erbij, nog een beetje high van de gedachte dat het haar gelukt is. „Dat zijn de spierballen van de kunst”, zegt ze. „Je hebt een helder idee en je vecht en dan krijg je het voor elkaar.” Anderhalve maand geleden ontwierp ze de installatie. De Nederlandsche Bank steunde het project, maar een auto had ze niet en op Marktplaats vond ze niet wat ze zocht. „Sexy moest hij zijn, imponerend. Zwart.” Rondfietsend zag ze hem staan, in een wagenpark voor tweedehands auto’s. „Kan ik die kopen?” vroeg ze. „Jij niet”, lachte de handelaar. Veel te kostbaar. Maar de eigenaar bleek een veteraandanser bij Het Nationale Ballet te zijn. Hij wilde wel luisteren naar Lotte Geevens voorstel. Zijn auto verstrikt in een eindeloze pirouette, dat idee stond hem aan. Ze kreeg de Jaguar ver onder de prijs.

Na afloop van Present Forever, in september, wordt Sovereign ontmanteld. Maar Geeven filmde een dag en een nacht, 24 uur lang, de strijd van de reuzentor op zijn rug, S.O.S.’end met zijn koplampen. Die film is voor de DNB-kunstcollectie.

Onderdeel van de film is het consigne dat vertoning alleen synchroon met de daadwerkelijke tijd mag. Drie uur ’s ochtends in de film is dat ook in de werkelijkheid. Geeven zag het liefst een 24-uursprojectie op de gevel van DNB in Amsterdam. „Het zou het best passen op de vensters van de directiekamer”, mijmert ze.

In die parkeergarage in de Bijlmer kan ik me moeilijk losmaken van de tollende auto. Een zwarte zwaan in doodsnood, stervend, steeds maar stervend. Doodgaan is zo simpel niet. Maar kijk er langer naar en je ziet hem zweven.

In de film Volcano zie ik ook het zweven van het sterven. Het is een IJslandse film, over een suïcidale ouwe sikkeneur. Hij wil dood maar zijn vrouw is hem voor. Die krijgt een beroerte en raakt in coma. Hij stijgt boven zichzelf uit als hij tegen alle verwachtingen in besluit haar thuis te houden en te verzorgen tot het einde. Haar sterven stelt het zijne uit, hij moet nog door. Hij leert zijn zelfmedelijden af, hij tolt om zijn as en die as is de vrouw die tegen de klippen op van hem is blijven houden, tot ze er, letterlijk, bij neerviel. Dramatisch? Ja. Maar huilen hoeft niet.

De film durft ruimte te nemen voor het verschrikkelijke, zonder kitsch of sentiment aan te boren. Het vastplakken van een luier over een oude vrouwenbuik. De ontluistering. De stank. De onwillekeurige liefkozing van een gerimpelde wang. Het is oneindig triest en het biedt een even soeverein gevoel van schoonheid.

Net als Sovereign.