'Voorwaarde vrijlating is niet vervuld'

De vervroegde vrijlating van Michelle Martin, ex-vrouw van kindermoordenaar Marc Dutroux, leidt in België tot ophef. De zaak-Dutroux is en blijft een nationaal trauma.

Bij het Clarissenklooster in Malonne, een dorp in de provincie Namen, stonden buurtbewoners gistermiddag op straat met witte ballonnen: een kleine ‘witte mars’ als herinnering aan de honderdduizenden Belgen die in 1996 in het wit de straat op gingen om betere justitie te eisen na de ontvoeringen, verkrachtingen en moorden van Marc Dutroux.

Nu was het een protest tegen de beslissing van gisterochtend van de rechtbank in Bergen om de ex-vrouw en medeplichtige van Dutroux, Michelle Martin, vervroegd vrij te laten. Ze wil zich terugtrekken in het klooster in Malonne.

Nabestaanden van slachtoffers reageerden boos of bitter, vicepremier Johan Vande Lanotte zei dat „oude wonden werden opengereten” en de ene na de andere politieke partij kwam met stevige verklaringen over de wet die de vervroegde vrijlating regelt. Sommige stelden voor dat zware misdadigers nooit meer in aanmerking mogen komen voor vervroegde vrijlating.

Aan het eind van de middag besliste het Openbaar Ministerie om in cassatie te gaan tegen de beslissing: het Hof van Cassatie zal de komende dertig dagen nagaan of er procedurele fouten zijn gemaakt – inhoudelijk spreekt het hof zich er niet over uit.

Brice De Ruyver, criminoloog aan de Universiteit van Gent, noemt de publieke en politieke opwinding „logisch”. „Je kunt ook zeker vragen stellen bij de beslissing. Persoonlijk denk ik: een van de voorwaarden van vervroegde vrijlating is dat iemand werkt aan reïntegratie in de maatschappij. Die wordt niet vervuld, want Martin gaat naar een klooster en trekt zich dus juist terug uit de maatschappij.”

Is er volgens u iets mis aan de wet over vervroegde vrijlating zoals die nu is?

„Op zich is er niet veel verkeerd aan. Als we geen regels zouden hebben over voorwaardelijke invrijheidstelling, zou je gevangenen elk perspectief ontnemen en worden gevangenissen onleefbaar. Als je de mogelijkheid van vervroegde vrijlating hebt, bereid je die het beste grondig voor door een proefverlof.

„Maar in dit specifieke dossier kun je zeggen: Martin is in de jaren tachtig al eens onder voorwaarden vrijgelaten [na een veroordeling voor medeplichtigheid aan verkrachtingen door Dutroux] en daarna heeft ze nog ernstiger feiten gepleegd. Door een hiaat in de wet geldt dat niet als recidive, maar criminologisch gezien kun je niet ontkennen dat iemand daarmee nog altijd groot sociaal gevaar etaleert. Als je dan ook bedenkt wat voor schok de zaak-Dutroux in België heeft veroorzaakt.”

Kun je de zaak-Dutroux zonder overdrijving een trauma voor België noemen?

„Absoluut. Het was een ongekende schokgolf. In de wetenschap spreken we ook van pre- en post-Dutroux-tijdperk. In het strafrecht en het veiligheidsbeleid is er een verschil van dag en nacht. Het had ook de wetswijziging tot gevolg dat niet meer de minister over vervroegde vrijlating beslist, maar een commissie en de strafuitvoeringsrechtbank.

„We hebben in België het voorbeeld van Freddy Horion, die in de jaren 70 moorden pleegde en werd veroordeeld tot de doodstraf, wat later werd omgezet in levenslange opsluiting. De strafuitvoeringsrechtbank voor Oost- en West-Vlaanderen besliste dat vervroegde vrijlating van Horion de publieke opinie zo zou schokken dat het zijn reïntegratie in de maatschappij in de weg stond.”

De rechtbank in Bergen, die over Michelle Martin besliste, had dezelfde lijn kunnen volgen?

„Zeker. De rechtbank hoeft het voorbeeld niet te volgen, maar de beslissing had ook een andere richting kunnen nemen.”

De reclassering gaat op Michelle Martin letten in het klooster? Ze zou daar vier uur per dag gaan werken.

„Er is niet veel te reclasseren aan iemand die zich terugtrekt uit de maatschappij. Je kunt moeilijk verwachten dat een justitieel assistent in de keuken gaat controleren of Martin de groente wel goed schoonmaakt.”

De advocaat van Dutroux zei gisteren dat zijn cliënt ook praat over het leven na de gevangenis. En dat er op een dag ook een beslissing zal komen over vervroegde vrijlating van zijn cliënt. Is dat zo?

„Dutroux is niet alleen veroordeeld tot levenslang, maar ook ter beschikking gesteld van de strafuitvoeringsrechtbank die kan beslissen over het verder zetten van zijn vrijheidsberoving. Bij Dutroux ontbreekt ook elk schuldinzicht. Hij zal die voorwaardelijke vrijlating zeker aanvragen om de samenleving te provoceren.”

Maar hij maakt geen kans?

„Nee.”