Luiaards hebben hun evenwichtsorgaan niet nodig

Met zo’n 2 à 3 meter per minuut bewegen ze zich door de bomen, de drievingerige luiaards die in Zuid- en Midden-Amerika leven. Een dier dat zo traag leeft, heeft geen scherpe zintuigen nodig, is het idee. En dat lijkt te kloppen, blijkt uit een artikel dat vandaag verscheen in het wetenschappelijk tijdschrift Proceedings of

Drievingerige luiaard. Foto Wikimedia Commons / Christian MehlführerDrievingerige luiaard. Foto Wikimedia Commons / Christian Mehlführer

Met zo’n 2 à 3 meter per minuut bewegen ze zich door de bomen, de drievingerige luiaards die in Zuid- en Midden-Amerika leven. Een dier dat zo traag leeft, heeft geen scherpe zintuigen nodig, is het idee. En dat lijkt te kloppen, blijkt uit een artikel dat vandaag verscheen in het wetenschappelijk tijdschrift Proceedings of the Royal Society B – althans voor het evenwichtsorgaan in het binnenoor.

Geen enkel ander zoogdier is zo traag als deze luiaards van het geslacht Bradypus. Ze slapen 16 uur per dag en leven van de langzame vertering van bladeren, vruchten en stengels. Rennen doet zo’n luiaard zelden of nooit. Zijn enige natuurlijke vijand is de harpij, een soort adelaar die wel eens in volle vlucht een luiaard uit een boomkroon plukt.

Een groep biologen (van wie de meesten uit Bonn) maakte scans van het evenwichtsorgaan bij dode drievingerige luiaards in musea. De vorm van het evenwichtsorgaan verschilde sterk tussen individuen van de kapucijnluiaard (Bradypus variegatus), terwijl er bij andere zoogdieren (gordeldieren, eekhoorns, mollen) nauwelijks onderlinge variatie bestaat.

De vorm van het evenwichtsorgaan verschilt sterk van luiaard tot luiaard. De evenwichtsorganen van gordeldieren zijn minder variabel. Illustratie Guillaume BilletDe vorm van het evenwichtsorgaan verschilt sterk van luiaard tot luiaard. De evenwichtsorganen van gordeldieren zijn minder variabel. Illustratie Guillaume Billet

Blijkbaar hebben ze luiaards het orgaan, dat versnelling en rotatie van het lichaam waarneemt, niet echt nodig. Een algemene evolutionaire wet is dat de vorm van het orgaan dan meer gaat variëren.

Er waren al meer aanwijzingen dat drievingerige luiaards wat slordig met hun lichaam omgaan - dat kunnen ze zich blijkbaar veroorloven. Biologen uit Brazilië schreven er in 2000 een uitgebreid (en gratis toegankelijk) overzichtsartikel over. Zo zijn luiaards zwaar bijziend, en houden ze hun lichaamstemperatuur niet goed op peil. Daarom moeten ze ‘s ochtends eerst opwarmen in de zon - ze kunnen niet tegen kou.

En toen iemand begin jaren zeventig op het idee kwam om de kleine hersenen (het cerebellum) weg te snijden bij luiaards, merkte die tot zijn ontzetting dat de luiaards na die ingreep nog net zo goed konden hangen en klimmen.

Ondanks zijn fysieke beperkingen is ‘de’ luiaard in de evolutie tweemaal ontstaan. Behalve de drievingerige luiaard (Bradypus, vier soorten) is er ook de tweevingerige luiaard (geslacht Choloepus, twee soorten). Ook die leeft in Midden- en Zuid-Amerika. Maar de twee geslachten zijn niet nauw verwant - biologen gaan ervan uit dat ze hun langzame levensstijl onafhankelijk van elkaar hebben ontwikkeld.