Grootste van alle olympische sportgrootheden

Geen sporter heeft zoveel olympische medailles als Michael Phelps: hij heeft er 19 sinds gisteren. Phelps heeft ADHD, zijn moeder deed hem als therapie op zwemmen. „In het water hoor ik thuis.”

Pieter van den Hoogenband, toch niet de minste olympiër uit de zwemgeschiedenis, voelde zich tijdens een WK-race in Melbourne eens „toeschouwer in een spektakelstuk” toen hij onder water, bij een keerpunt, verbijsterd toekeek hoe Michael Phelps van hem wegschoot en uit het zicht verdween.

Niet alleen Van den Hoogenband maar talloze topzwemmers voelden zich de afgelopen tien jaar soms als een diplomazwemmer op jacht naar een dolfijn.

Sinds gisteravond is het officieel: de man die het zwemmen eigenhandig naar een ander niveau tilde, zoals Tiger Woods deed met golf en Roger Federer met tennis, is de grootste van alle olympische sportgrootheden. In het Aquatics Centre in Londen behaalde de Amerikaan de achttiende en negentiende olympische medailles uit zijn fabelachtige loopbaan. En hij deed het in stijl. Zijn negentiende, in voorbeeldige samenwerking met zijn Amerikaanse estafettekameraden (4x200 meter vrije slag) was zijn eerste goud in Londen, en de vijftiende olympische titel in zijn carrière.

De menselijke vis uit Baltimore passeerde daarmee de medailleoogst van de Oekraïense turnster Larissa Latynina, die tussen 1956 en 1964 tijdens drie Spelen achttien medailles had behaald namens de toenmalige Sovjet-Unie.

Tijdens de huldigingsceremonie voor de Amerikaanse estafetteploeg kon de 27-jarige Phelps zijn tranen niet meer bedwingen. „Het was heel emotioneel, en een hele mooie manier om de avond af te sluiten”, zei de Amerikaan naderhand tijdens zijn persconferentie. „Het belangrijkste wat ik altijd heb gezegd, is dat alles mogelijk is. Ik prent mijn verstand in dat ik iets ga doen wat niemand ooit eerder heeft gedaan, en dat niets mij in de weg zal staan. Het is een ongelooflijke reis geweest.”

Debbie Phelps zal het niet hebben zien aankomen toen ze haar zevenjarige zoon naar een zwembad stuurde in de noordelijke buitenwijken van Baltimore. Ze hoopte dat de kleine, ongedurige Michael wat van zijn overtollige energie kwijt kon in het water. Niet veel later werd de diagnose ADHD vastgesteld – maar het water deed hem zichtbaar goed. „In het water heb ik me altijd het meest thuis gevoeld”, zei Phelps eens. „Dan verdwijn je even van de wereld. Daar hoor ik thuis.”

Onder Bob Bowman, de bezielende coach die hem als 15-jarige oppikte bij de North Baltimore Aquatic Club, bereikte hij niet alleen razendsnel de top. Met zijn brute kracht, zijn ongeëvenaarde uithoudingsvermogen, zijn enorme spanwijdte en kenmerkende vrijeslagtechniek, met die zware, langzaam malende wieken, beïnvloedde de Baltimore Bullet de hele sportwereld.

Zo was hij er de oorzaak van dat de finales op de Spelen van Peking (2008) voor het eerst in de geschiedenis in de ochtenduren moesten worden gezwommen. De Amerikaanse zendgemachtigde NBC stond erop dat de aangekondigde goldrush van Phelps op prime time op de buis kwam in de Verenigde Staten.

„De reden dat wij zo hard moeten trainen heet Michael Phelps”, mopperde zijn uitdager en generatiegenoot Ryan Lochte een aantal jaren geleden met een knipoog. En Phelps was er bijna persoonlijk verantwoordelijk voor dat Van den Hoogenband tijdens de Spelen van Peking afzag van de 200 meter vrije slag. De Brabander was een jaar eerder in Melbourne, tijdens de WK lange baan, op zo’n grote achterstand gezwommen dat hij wist dat er op dat nummer niets meer viel te halen. Van den Hoogenband, de olympisch kampioen van 2000 (Sydney) op dit nummer, kon zich beter richten op zijn andere specialiteit, de 100 meter vrije slag – dat prestigieuze nummer waarop zelfs Phelps nooit een olympische medaille wist te halen.

Fenomenaal waren zijn finales, al waren sommige ronduit saai door de voorspelbaarheid van de uitslag. De mooiste van de negentien medailles, en de meest besproken, was het goud op de 100 vlinder in Peking, cruciaal voor zijn historische opdracht van acht olympische titels in één toernooi. Op de televisiebeelden leek de Serviër Milorad Cavic aan de finish als eerste aan te tikken, maar de tijdwaarneming besliste anders – ook al was het verschil tussen beide vingers slechts eenhonderdste van een seconde.

Gisteravond zwom Phelps, zo hij dat nog niet gedaan had in Peking, zichzelf voorgoed de geschiedenisboeken in.

Maar ondanks zijn nieuwste record beleeft Phelps zijn laatste olympische toernooi met gemengde gevoelens. Anders dan hij gewend was, miste hij in Londen voor het eerst in zijn loopbaan een medaille terwijl hij in de finale zwom, de 400 meter wisselslag. Dat hij voorbij zijn hoogtepunt is – de Spelen van Peking – was al langer duidelijk. Zijn grootste honger is gestild. Hij zwemt nog, en op een uitzonderlijk hoog niveau, maar onoverwinnelijk is hij niet meer, zoals zijn uitdager Ryan Lochte de laatste jaren verschillende keren demonstreerde.

Gisteravond werd dat nog eens duidelijk op de 200 meter vlinderslag, het loodzware zwemnummer waarop hij als jochie van vijftien jaar en negen maanden zijn eerste wereldrecord zwom. Jarenlang regeerde hij dit nummer als een meedogenloze krijgsheer: Phelps verloor sinds 2001 niet één finale op de WK’s of de Spelen.

In het Aquatics Centre in Londen Stratford ging het gisteravond voor het eerst mis: Phelps moest genoegen nemen met zilver, nadat hij op de laatste meter voorbij was gezwommen door een jonge Zuid-Afrikaan, Chad le Clos. „Om eerlijk te zijn, ik denk dat ik erg veel geluk had bij mijn finish”, probeerde de beduusde Le Clos het voor zijn grote tegenstander op te nemen.

De uitgestrekte arm van een 20-jarige Zuid-Afrikaan zorgde er bovendien voor dat Phelps ook eens een record miste: bij goud was hij de eerste zwemmer in de geschiedenis geweest die drie Spelen achter elkaar hetzelfde individuele nummer had gewonnen. Zelfs hem is dat niet gelukt. Voor Phelps bleef niet meer over dan het zilver – een medaille die hij pas tijdens zijn afscheidstoernooi in Londen leerde kennen. Maar ‘Londen’ is nog niet afgelopen.

De alleskunner uit Maryland zal, zo is de verwachting, de meest spectaculaire loopbaan uit de sportgeschiedenis zaterdagavond om 21.27 uur Nederlandse tijd, afsluiten op de 4x100 meer wisselslag. Iets meer dan drieënhalve minuut later bevat de olympische erelijst van Michael Phelps naar alle waarschijnlijkheid tweeëntwintig medailles.

En dan begint het lange wachten – of iemand hier ooit nog bij in de buurt zal komen.