De nieuwste ban on liquids

De burgemeester van New York wil grote bekers voor frisdrank in de ban doen. Reden: vetzucht. Maar critici zijn al die bemoeienis zat.

Verslaggever New York

Het had zomaar een parodie van de tv-komieken Jon Stewart en Stephen Colbert kunnen zijn. Maar dit was geen satire. De Million Big Gulp March van vorige week, een protestactie tegen het voorstel van burgemeester Michael Bloomberg van New York om de verkoop van extra grote bekers frisdrank te verbieden, was serieus.

Het protest tegen de beoogde ‘soda-ban’ van Bloomberg trok alleen niet de duizenden deelnemers waarop was gehoopt. Er liepen slechts enkele tientallen demonstranten rondjes op het plein voor City Hall, het stadhuis op Broadway.

De meest gehoorde kritiek tijdens de Big Gulp-demonstratie (‘grote slok’) was dat de soda-ban inbreuk maakt op de persoonlijke vrijheid van New Yorkers. Sommige spandoeken waren geestig bedoeld: ‘Handen af van mijn blaas’. Andere strijdbaar: ‘Mijn lichaam, mijn keuze’. En weer andere leken niet direct op het verbod van toepassing: ‘Ik denk, dus ik kan geen socialist zijn’. Aan Bloomberg werd regelmatig gerefereerd als de „dictator”.

Het protest was georganiseerd door de 19-jarige Zach Huff van de organisatie NYC Liberty HQ. Bij City Hall riep Huff tegen de menigte dat het tijd was een boodschap aan de burgemeester en het stadsbestuur te sturen. „Ze kunnen ons niet langer vertellen hoeveel zout we over ons eten mogen strooien of hoe groot de drankjes zijn die we kopen”, zei Huff. „Ze bepalen al met hoeveel water we onze toiletten mogen doortrekken en welke gloeilampen we moeten kopen. Wat zal het volgende keer zijn? Komen ze ook onze slaapkamers binnen?”

Bloomberg heeft zich sinds zijn aantreden in 2002 zeker geen libertijn getoond als het aankomt op de volksgezondheid. Hij verbood het gebruik van overmatig zout in restaurants en dwong eetgelegenheden het aantal calorieën in gerechten op de menukaart te zetten. Roken werd verboden in openbare ruimtes en horeca-gelegenheden, sinds kort mag dat zelfs niet meer in parken, op pleinen of op het strand.

De soda-ban van Bloomberg moet gaan gelden in cafés, restaurants, bioscopen, sportaccommodaties, kraampjes en sandwichzaken. Het gaat om frisdrank met een hoog suikergehalte die in bekers van 16 ounces (circa een halve liter) of meer wordt verkocht. Uitbaters die het verbod overtreden, zouden boetes tot 200 dollar kunnen krijgen. In maart 2013 beslist de Gezondheidsraad van New York, waarvan de leden door Bloomberg zijn benoemd, of ze de maatregel goedkeurt.

Als reden noemt Bloomberg de vetzuchtepidemie die de stad elk jaar enkele miljarden dollars aan extra zorg zou kosten. Het Republikeinse gemeenteraadslid Dan Halloran, een van de sprekers tijdens de Million Big Gulp March, betwijfelt dit verhaal. „Dit een gezondheidsvraagstuk noemen, is een afleidingspoging”, zegt hij. „Voor bier in dezelfde hoeveelheden geldt geen verbod, terwijl bekend is dat bier meer calorieën heeft dan frisdrank.” Als het echt over zwaarlijvigheid zou gaan, „waarom bezuinigt de stad dan op gymles op school?” Bloomberg waakt niet over de gezondheid van New Yorkers, concludeert Halloran, maar solt met hun vrijheid.

Bloomberg wuift de kritiek weg. „Wie zichzelf wil vermoorden, mag dat doen”, zei hij in reactie op de protesten. „We moeten iets doen. (…) Vandaag stond in de New York Post nog een verhaal over ziekenhuizen die hun bedden moeten vergroten en verstevigen omdat de mensen zo zwaar zijn geworden. Dit wordt erger dan roken ooit was.”

De vraag is of een maatregel als een soda-ban kans op succes heeft. Onderzoek naar eerdere maatregelen die de keuzes van consumenten beperken, geven een gemengd beeld. Zo eten sommige restaurantbezoekers minder wanneer het aantal calorieën op de menukaart staat vermeld, maar andere juist meer, volgens een in de American Journal of Public Health gepubliceerde studie. En de lagere-inkomensgroepen schijnen het minst bereid te zijn om hun eetgedrag aan te passen bij beperkende maatregelen. Juist bij hen komen vetzucht en aanverwante gezondheidsproblemen, zoals hartziekten en diabetes, vaker voor.

Ook is niet met zekerheid vastgesteld dat het nu de suikerrijke drankjes zijn die verantwoordelijk zijn voor de vetzuchtepidemie in de VS. Maar genoeg studies die hebben aangetoond dat ze mensen echt dikker maken.

Na de aankondiging van de soda-ban verdedigde Coca-Cola zijn producten met het argument dat op alle drankjes het aantal calorieën staat. „New Yorkers zijn veel slimmer dan de Gezondheidsraad veronderstelt”, verklaarde het bedrijf. „Wij zijn open tegenover onze consumenten. (…) Ze kunnen prima zelf bepalen welke drankjes ze kopen.”

De American Beverage Association is inmiddels een lobby tegen de soda-ban begonnen. De brancheorganisatie heeft het bureau ingehuurd dat ooit de beruchte reclamecampagne Harry and Louise bedacht. Deze tv-campagne van zorgverzekeraars (1993-1994), met in de hoofdrol een zuchtend echtpaar, wordt nog altijd verantwoordelijk gehouden voor het mislukken voor het zorgplan van president Clinton.

Onder de vlag van de coalitie New Yorkers for Beverage Choices heeft de lobby inmiddels een eerste radiospotje uitgezonden. De boodschap: „Dit gaat over de bescherming van onze keuzevrijheid.”