De euro wankelt. Wiens schuld is dat?

De financiële puinhoop in het eurogebied is in de kern veroorzaakt door de hebzucht van bankiers, betoogt Ewald Engelen. Waar zijn de demonstraties?

En zo is ook die brave Rabobank in het zwaard van de hebzucht gevallen. Afgelopen vrijdag maakte Het Financieele Dagblad bekend dat de bank in 2008 en 2011 twee paar handelaren heeft ontslagen die te lage rentestanden hadden doorgegeven aan de Britse bankiersvereniging die elke dag de London Interbank Offered Rate (Libor) vaststelt – het rentetarief dat als basis dient voor de prijs van honderden miljarden euro’s aan financiële producten, waaronder uw en mijn hypotheek.

Ik zal eerlijk bekennen dat ik er stilletjes op had gehoopt, toen twee weken geleden Barclays als eerste in opspraak kwam. Want tot nog toe hebben de Nederlandse grootbanken de ergste volkswoede vakkundig weten te ontduiken. Terwijl in de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk het publieke debat over de hervorming van het bancaire verdienmodel in alle hevigheid woedt – inclusief demonstraties, woedende aanklachten in dag- en weekbladen, showprocessen en criminalisering van bankiers door toonaangevende politici – blinkt het Nederlandse debat ondanks twee parlementaire commissies vooral uit door braafheid, tamheid en mildheid. Waar zijn de demonstraties? Waar de showprocessen? Waar de publieke beschuldigingen aan het adres van een Piet Moerland of een Jan Hommen?

Want laten we wel wezen: de heren hebben er een gigantische puinhoop van gemaakt die wij met zijn allen de komende tien tot vijftien jaar mogen opruimen. De 18 miljard euro aan bezuinigingen van het kabinet-Rutte, de 15 miljard euro van de Kunduz-coalitie, en wie weet wat er na de verkiezingen van 12 september nog meer zit aan te komen, zijn een (in)direct gevolg van het bankroet van het biljoenen euro’s tellende casino dat de heren bankiers voor de crisis hebben opgetuigd.

Onder het mom van Gods werk doen, zoals de bestuursvoorzitter van Goldman Sachs het placht te omschrijven – namelijk geld lenen aan huishoudens en bedrijven – hebben banken voor de crisis een levensgevaarlijk waterhoofd aan afgeleide financiële producten geconstrueerd, dat niets met sparen en lenen te maken had, maar alles met hefbomen, opgepompte balansen, winsten en bonussen. Bij banken als Barclays, Citigroup en Deutsche Bank bestaat de balans voor ongeveer de helft uit traditionele leningen. De andere helft bestaat uit de vermaarde gestructureerde producten die banken vooral onderling verhandelen. En dat heeft met Gods werk niets te maken.

Casino’s bestaan bij de gratie van voldoende sukkels die willen inleggen. Tot 2008 waren die er in overvloed, reikend van radeloze migranten op zoek naar een woning in de VS tot aan redeloze staatsbanken op zoek naar rendement in Duitsland. Maar toen er twijfels ontstonden over de soliditeit van het casino, probeerden alle deelnemers als de wiedeweerga als eersten bij de uitgang te zijn. Met alle gevolgen vandien. Op het hoogtepunt van de crisis, in september/oktober 2008, bleken de beheerders van het casino technisch failliet en moesten staten via kapitaalinjecties en garanties vanwege Too Big to Fail een formeel failliet voorkomen. Onder het motto: hun feestje, uw blaren.

Ook in Nederland. Want al is ABN Amro door overname, opsplitsing en nationalisatie nog maar een schim van de bank die het ooit was, het maakte voor de crisis wel degelijk deel uit van het exclusieve kartel dat het mondiale casino beheerde. Onze Britse buren weten er alles van. Diep hebben zij in de buidel moeten tasten om het lek te stelpen, dat was geslagen door de giftige activa die RBS van de zakenbank van ABN Amro had overgenomen. En ING en Rabobank bliezen ieder op eigen wijze eveneens een flink partijtje mee in het casinobestuur. Het verhaal van ING en de Alt A-portefeullie is genoegzaam bekend. En Rabo heeft in 2009 miljarden ontvangen van de Amerikaanse belastingbetaler toen AIG zijn verplichtingen niet kon nakomen. Laten we elkaar geen mietje noemen: als je daarbij zit, ben je geen brave jongen. En voor wie meer bewijzen wil: zie de Libor-affaire.

In totaal is er door de overheid voor 46 miljard in het bankwezen gestopt en is er voor 34 miljard aan garanties verstrekt. Ja maar, roepen de Banksters, garanties zijn geen echt geld en van de kapitaalinjecties komt het meeste met rente terug. Inderdaad staan volgens de Rekenkamer tegenover 113 miljard aan uitgaven inmiddels 78 miljard aan inkomsten. Een mooie beursgang van ABN Amro en we staan weer quitte.

Vergeet het maar. Veel substantiëler zijn de indirecte gevolgen. Door opdrogend kapitaal, uitgestelde investeringsbeslissingen, dalende huizenprijzen, kortingen op pensioenuitkeringen, oplopende werkloosheid, stijgende uitkeringen en slinkende belastinginkomsten zijn we met zijn allen honderden miljarden aan welvaartsgroei misgelopen, vergeleken met de groeitrend van vóór 2008. Anno 2012 is het welvaartspeil van Nederland teruggevallen tot dat van 2006 – en wie weet wat de toekomst nog voor ons in petto heeft.

En dat komt niet door Rutte, door Bos of Balkenende, ook niet door Paars of multiculti, niet door de Grieken, Spanjaarden en Portugezen, en ook niet door de euro. Dat is te wijten aan wat keurige mannen als Jan Hommen en Piet Moerland en hun buitenlandse collega’s voor de crisis oogluikend hebben toegestaan of moedwillig hebben toegejuicht.

Daarom ben ik stiekem blij met de zondeval van Rabobank. Het toont weer eens aan dat de crisis in de kern het gevolg is van een bancaire sector zonder moreel kompas. Denkt u daaraan als u op 12 september uw kruisje zet.