Hoeveel Odfjells staan erin Nederland?

Topman Eijsink van het Rotterdamse chemisch opslagbedrijf Odfjell is aan de kant gezet. De problemen bij Odfjell zijn geen incident. Critici pleiten voor onafhankelijk onderzoek naar de hele chemiesector.

Bij tankopslagbedrijf Odfjell in de Rotterdamse haven beginnen de koppen te rollen. Vanochtend maakte het van oorsprong Noorse bedrijf bekend dat algemeen directeur Geert Eijsink met onmiddellijke ingang uit zijn functie is ontheven. In zijn plaats komt Alex de Bonth, die als interim algemeen directeur uitvoering moet geven aan het langdurige en zeer kostbare inspectieproces op de omstreden terminal.

Het tankopslagbedrijf in de Botlek, met in totaal een kleine 300 opslagtanks van verschillende grootte, staat sinds eind vorig jaar onder verscherpt toezicht van de milieudienst. Een anonieme klokkenluider had toen gemeld dat er op de terminal een paar maanden eerder twee weken lang explosief butaangas uit een tank was ontsnapt. De milieudienst Rijnmond (DCMR) ontdekte in die tijd ook dat er benzeen was gelekt, een chemisch oplosmiddel dat kanker kan veroorzaken.

De Bonth moet verantwoording afleggen aan de Noor Ake Gregertsen, die vorige week terugkeerde naar Odfjell als interim bestuursvoorzitter. Gregertsen vervulde eerder ook al prominente posten bij de multinational Odfjell, die met een vloot van ongeveer 100 schepen en terminals in de VS, Singapore, Zuid-korea, Oman en China, wereldwijd opereert in het vervoer en opslag van chemische vloeistoffen en zuren.

Eind juni al moest Ronald van de Zande plaatsmaken als verantwoordelijke voor het onderhoud op het bedrijf. Maar dat kon toen niet voorkomen dat Odfjell in Rotterdam afgelopen weekeinde toch stil werd gelegd omdat het niet aan de veiligheidseisen kon voldoen die DCMR en de Veiligheidsregio Rotterdam-Rijnmond stelden.

Begin dit jaar kwam Odfjell met een uitgebreid ‘verbeter traject’. DCMR op zijn beurt stelde een lange lijst op met uitgewerkte veiligheidseisen. De duimschroeven werden steeds verder aangedraaid. Maar de rapportage van het opslagbedrijf bleef te kort schieten. Tien dagen geleden moesten er overhaast vijf tanks worden leeggepompt omdat Odfjell niet kon aantonen dat de schuim- en blusinstallaties veilig waren.

Afgelopen weekeinde werd de hele productie stilgelegd zodat de opslagtanks stuk voor stuk kunnen worden leeggepompt, geïnspecteerd en waar nodig verbeterd. De provincie Zuid-Holland, het bevoegd gezag voor het toezicht, verwacht dat de hele operatie wel eens twee jaar zou kunnen duren. Over de verwachte verliezen doet Odfjell geen mededelingen.

Intussen neemt de roep toe om onafhankelijk onderzoek naar het toezicht. Hoogleraar Veiligheid en Rampenbestrijding Ben Ale noemde het toezicht eerder al onvoldoende, er zou de afgelopen twintig jaar steeds meer verantwoordelijkheid zijn overgelaten aan de bedrijven zelf. Volgens hem is het toezicht te veel „klant” geworden van het bedrijfsleven. Overigens wees hij er ook op dat de eerste meldingen van misstanden op de terminal al van dertig jaar geleden dateren.

De PvdA wil dat demissionair staatssecretaris Atsma (Infrastructuur en Milieu, CDA) meer bevoegdheden krijgt om het toezicht te „sturen”. Het bevoegd gezag ligt nu nog bij de lagere overheden wat volgens Tweede Kamerlid Sjoera Dikkers leidt tot een „buitengewoon onveilig beeld in een gevaarlijke sector in een gebied waar veel mensen wonen”. Het onderzoek zou zich met name moeten richten op de situatie bij Odfjell en het toezicht door DCMR. Groenlinks en CDA pleiten al langer voor dergelijk onderzoek.

Dikkers geeft toe dat de PvdA pas laat wakker is geworden. „Natuurlijk hadden we lering moeten trekken uit het rapport van de Onderzoeksraad voor Veiligheid over de brand bij Chemie-Pack in januari 2011.” Daaruit bleek duidelijk dat het toezicht op de gevaarlijke bedrijven te kort schoot. „Naar aanleiding van die brand in Moerdijk hadden we het toezicht beter moeten regelen en de staatssecretaris meer bevoegdheden moeten geven.”

Overigens is er naar aanleiding van de brand bij Chemie-Pack en het daarop volgende rapport van Jan Mans wel iets veranderd in het toezicht. Per 1 januari komend jaar wordt het toezicht ondergebracht bij vijf regionale toezichthouders.

Hoogleraar Ben Ale vindt dat een onafhankelijk onderzoek zich niet zou moeten beperken tot de gang van zaken bij Odfjell alleen. Hij denkt dat het toezichtsprobleem veel groter is. Een onafhankelijk groep onderzoekers, „wijze oude mannen en vrouwen met een beetje afstand” zou de stand van de chemie in Nederland moeten opmaken.

Volgens hem blijkt bij de incidenten die aan het licht komen, zoals bij Odfjell, dat er al tien jaar of langer iets mis is bij het bedrijf in kwestie. Daarom moet de hele sector grondig tegen het licht worden gehouden. De onderzoekers zouden alle bestaande veiligheidsanalyses moeten doorvlooien en conclusies moeten opstellen over de invloed van de politiek op het toezicht, en over de algemene staat van de veiligheid.