Zeg gerust 'gecondoleerd' maar hou het verder kort

Plof, er valt een witte enveloppe met grijze of zwarte rand door de brievenbus. Soms verwacht je zo’n kaart – als een vriend of kennis al ernstig ziek was. Maar het komt ook voor dat je wordt overvallen door de dood van een bekende. Wat moet je doen als je een kaart ontvangt?

1Een rouwkaart is een regelrechte uitnodiging. Het is geen aankondiging, zoals je bij een bruiloft of geboorte kunt verwachten. Nee, je bent persoonlijk uitgenodigd om naar de begrafenis (of crematie) te komen. Je gaat dus. Voor een begrafenis zet je alles opzij. Je ontvangt de kaart vroeg genoeg om je afspraken te verzetten. De familie van de overledene stuurt de kaart vóórdat er een annonce in de krant komt te staan. Als je pas in de krant leest dat iemand is overleden, betekent dat overigens niet dat je niet welkom bent. Dan maak jezelf de keuze om wel of niet te gaan.

2Een kaartje of brief sturen naar de familie is niet alleen een goed idee, het is een goede manier om je medeleven te tonen. Daarin kun je een persoonlijke herinnering over de overledene ophalen, maar je kunt ook laten weten dat je aan de nabestaanden denkt. Eigenlijk maakt het helemaal niet zo veel uit wat je schrijft – laat gewoon merken dat je meeleeft. Als je familie bent of heel dicht bij de familie staat, dan kun je ook bloemen sturen. Het staat immers mooi als er bloemen bij de kist staan als er mensen afscheid komen nemen. Bestel je een bloemstuk, laat er dan een lint bij plaatsen waarop je een laatste groet zet.

3Kom op tijd. Op de begrafenis zelf past bescheidenheid en stilte. Zorg dat je ruim op tijd bent en kom je per ongeluk toch te laat, haal het dan niet in je hoofd om toch nog even naar binnen te glippen – nee, je bent te laat en blijft in de ontvangstruimte staan. Ga niet uitgebreid met andere mensen praten of zwaaien naar oude bekenden. Dat bewaar je eventueel voor na de plechtigheid.

4Teken het condoleanceboek. Je denkt misschien: ach ik ben er en dat weet de familie straks ook nog wel. Nee, de familie zal jou later een dankkaartje willen sturen en dan is het vervelend als zij jouw postcode op moeten gaan zoeken. Dus vul duidelijk in.

5Snik niet te hard. De plechtigheid draait om de overledene en om de nabestaanden. Er wordt gesproken en er is muziek uitgekozen. De muziek heeft vaak betekenis: de laatste cd die iemand luisterde, of gewoon muziek waar de nabestaanden van houden. Het kan voorkomen dat je begint te snikken om je eigen verdriet, dat wil zeggen omdat je zelf mensen mist die overleden zijn. Het geeft niet, als je maar niet te hard snikt en zorgt dat je altijd zakdoekjes bij je hebt – ook al had je je zo voorgenomen om niet te gaan huilen.

6Praat niet over jezelf. Na de plechtigheid is er meestal gelegenheid om te condoleren. Wat moet je zeggen? Begin in ieder geval niet over je eigen ervaringen en zeg ook niet dat je je kunt voorstellen hoe de familie zich voelt. Dat kun je namelijk niet. Iedereen heeft zijn eigen onnavolgbare verdriet. Je mag gerust het woord ‘gecondoleerd’ uitspreken en als je dat wil omzeilen, dan zeg je dat er een prachtig beeld van de overledene is geschetst en dat je iedereen veel sterkte wenst.

En o ja, vergeet je niet voor te stellen („Ik ben een collega van ...”). Houd het kort, want er staat een hele rij achter je en de familie wil ook graag nog even rondlopen.

7Geef een feest. Een gedachte die na afloop van de begrafenis bij veel mensen opkomt is dat de overledene er graag zelf bij zou zijn geweest. Wat een vrienden, net als vroeger, gezelligheid. Maar helaas, dat komt niet weer. Dus als laatste tip: vergeet niet bij leven af en toe iets te vieren – met je vrienden.