Van de nazi's tot Black Power: de Spelen hadden al vaak een politieke lading

Dat er politiek wordt bedreven tijdens de Olympische Spelen is niet nieuw. De Spelen hebben altijd een politieke lading gehad – achter de schermen, omdat zoveel diplomaten elkaar nu eenmaal bij de sport ontmoeten, maar ook voor de schermen.

Zo gebruikte Adolf Hitler de Spelen van 1936 in Berlijn om zijn theorie van een superieur arisch ras te promoten. Al was de echte ster van die Spelen de zwarte Amerikaanse atleet Jesse Owens, die vier medailles won. Ook de DDR gebruikten sport als propagandamiddel. Zo veel mogelijk goud – al dan niet behaald door middel van doping – zou bewijzen dat het socialistische systeem superieur was aan het kapitalistische.

Organiserende landen willen vaak laten zien dat ze een wereldmacht zijn: in 1964 gebruikten de Japanners de Spelen om te benadrukken dat ze een vreedzaam volk zijn, onder meer door de olympische vlam te laten ontsteken door Yoshinori Sakai, geboren op de dag dat de atoombom op Hiroshima viel. Zuid-Korea organiseerde de Spelen van 1988 om zijn rol als industrieland te markeren. China wilde vier jaar geleden laten zien dat het een economische wereldmacht was. Maar onder andere VN-secretaris-generaal Ban Ki-Moon bleef weg uit Peking vanwege de mensenrechtensituatie.

Want niet komen, is ook een politiek statement. In 1956 in Melbourne ontbrak China omdat Taiwan door het IOC werd erkend, Nederland, Spanje en Zwitserland trokken zich terug vanwege de gebeurtenissen in Hongarije, waar de Sovjets een vreedzame demonstratie neer hadden geslagen, en Egypte, Irak en Libanon boycotten de Spelen vanwege de Suez-crisis. In 1980 weigerden zestig landen, onder leiding van de VS, deel te nemen aan de Spelen in Moskou nadat de Sovjet-Unie Afghanistan was binnengevallen. Vier jaar later, in Los Angeles, leidde de Sovjet-Unie omgekeerd een boycot van 14 Oostbloklanden.

Sommige landen werd deelname geweigerd. Duitsland, Oostenrijk, Hongarije en Turkije in 1920 in Antwerpen voor hun rol in de Eerste Wereldoorlog, Duitsland en Japan wegens hun rol in de Tweede Wereldoorlog in 1948 in Londen, en Zuid-Afrika tussen 1960 en 1992 wegens het apartheidsregime.

Ook sporters gebruikten de Spelen: in 1968 in Mexico staken de Amerikanen Tommie Smith en John Carlos tijdens het Amerikaanse volkslied hun vuisten omhoog, het Black Power-gebaar, om aandacht te vestigen op de burgerrechten van zwarte Amerikanen.

En in München in 1972 werden twaalf Israëliërs gegijzeld en vervolgens gedood door de terreurbeweging Zwarte September. Die eiste vrijlating van Palestijnse gevangenen, en van de oprichters van de Duitse links-extremistische Baader-Meinhof-Groep.