Mizzi van der Pluijm: ‘Geen paniek, samen staan we veel sterker’

Mizzy van der Pluijm/ Foto Atlas Contact

Het oprukkende e-book mondt uit in een ramp voor de boekenbranche, aldus auteur Charles den Tex. Mizzi van der Pluijm, directeur-uitgever van Atlas-Contact houdt het hoofd koel. Zij voorziet juist een rooskleurige relatie tussen internet en papier, zelfs wederzijdse bevruchting.

Wie weet wat de toekomst van het boek wordt, mag het zeggen. We zijn in deze tijd bezig een nieuw hoofdstuk van de geschiedenis van het boek te schrijven en die geschiedenis verloopt zoekend en struikelend, zoals geschiedenis vaak pleegt te doen. Of, wat natuurlijk ook kan: plotseling rolt een steen een andere kant op dan verwacht.

Toch kunnen we, juist op grond van die geschiedenis, wel een beetje vooruitkijken en een route uitstippelen. En dan voorzie ik dat het papieren boek niet gaat verdwijnen door de komst van het e-book. De bioscoop is niet verdwenen door de tv, de radio ook niet , de trein is niet verdwenen door de auto, sommige dingen hebben een andere functie gekregen, maar ze hebben een eigen plek naast en met elkaar verworven, en soms zijn ze elkaar zelfs nog gaan versterken.

Er gebeurt, zoals ook Charles den Tex opmerkt, veel in de boekenwereld. En inderdaad: het e-book en de opkomst van de grote internetwinkels zullen veranderingen teweegbrengen in onze manier van uitgeven. Sterker nog, dat proces is al volop aan de gang.

Den Tex suggereert dat uitgevers geen idee hebben wat hen te doen staat en eigenlijk niks beter kunnen verzinnen dan tegen de grote jongens als Amazon, Bol en Apple aan te schurken. Zij zouden juist de kant van hun schrijvers moeten kiezen, vindt hij. Met dat laatste ben ik het volstrekt eens. En dat zoveel uitgeverijen zich aan dat schurken zetten, lijkt me onwaarschijnlijk.

Ik denk dat het e-book ook in de toekomst het papieren boek niet gaat vervangen maar ernaast zal blijven bestaan. Het zal hooguit een flink deel van de pocketmarkt of andere goedkope uitgeefvormen vervangen, maar het zal het papieren boek zeker niet om zeep helpen. Integendeel, ik denk dat door de komst van het e-book de papieren boeken juist steeds meer waarde zullen krijgen en mooier zullen worden uitgevoerd: gebonden, goed papier, prachtige omslagen, een kwaliteitsverbetering die we, denk ik, allemaal zullen toejuichen. En ik voorzie ook dat het e-book de verkoop van het papieren boek zal stimuleren. Als meer mensen gaan lezen en zich via het net bedienen, dan zullen uiteindelijk ook meer papieren boeken worden verkocht.

Waar hebben we het op dit moment over? In Nederland is de omzet van e-books nog geen twee procent van die van het papieren boek. Dit is minimaal vergeleken met de VS, waar het e-book al dertig procent van de markt uitmaakt. Of dat verschil alleen te verklaren is uit een vertragingseffect dat ten aanzien van Amerika altijd optreedt en of zo’n percentage ook ons voorland zal zijn, weten we nog niet, maar er is wel een sterk vermoeden.

Dat achterblijven van het e-book staat in ieder geval haaks op het algemene internetgebruik, want daarin is Nederland juist koploper. Misschien is die vertraging wel te wijten aan boekwinkeldichtheid die in ons land veel groter is dan in Amerika.

Natuurlijk anticiperen uitgeverijen op een stijging van het e-bookgebruik. Maar de oplossing die Den Tex suggereert is niet de mijne. Inderdaad, de grote internetwinkels als Amazon, Bol en Google zijn invloedrijk, maar dat zijn Libris, AKO, DWDD, Pauw & Witteman, NRC Handelsblad en de Telegraaf ook. En dat een goede uitgever de belangen van de auteur dient te behartigen, lijkt me vanzelfsprekend. Maar we behartigen die vooral door een goede partner te zijn van alle partijen in de keten, dus niet alleen van de traditionele boekhandelkanalen, maar ook de nieuwkomers op de markt. Er is geen oorlog tussen die partijen, en die moet er ook niet komen, want we zitten allemaal in hetzelfde schuitje en we kunnen maar beter gezamenlijk de goede kant op varen.

Juist daarom zie ik niets in het model van aparte uitgevers, dat Den Tex voorstelt. Kleinschalige bedrijven, met losse diensten die aangeboden worden door freelance-redacteuren en vormgevers, speciaal voor e-books. Dat is vragen om problemen, want hoe moeten die kleine partijen, zonder enige marktervaring, gaan samenwerken met de grote jongens van internet – zonder meteen te worden weggevaagd? Waarom zouden de vaardigheden die voor het werken met die nieuwe marktpartijen nodig zijn, ontbreken bij de oude, grote uitgeverijen die tientallen jaren ervaring achter de rug hebben?

Laat ik één voorbeeld geven van de rooskleurige toekomst tussen internet en papier: de Vijftig Tinten-boeken van schrijfster E.L. James. Dat verhaal begint eigenlijk met de Twilight-boeken van Stephenie Meyer. Die kregen zoveel fans op de fan fiction-sites , dat lezers na afloop van de serie zelf vrolijk verder gingen schrijven aan de verhalen en de personages. E.L. James was een van die fans, en omdat ze te weinig seks in Meyers boeken tegenkwam, voegde ze vooral dat element toe. Vervolgens werden haar teksten zo populair op het net dat ze een eigen site opzette. Die werd weer zo’n succes dat een kleine uitgeverij besloot er een papieren versie in drie delen van te maken. En die boeken werden weer zo populair dat dat arme kleine uitgeverijtje er bijna aan onderdoor ging omdat het de boeken niet bijgedrukt kon krijgen. Het verkocht de rechten snel door aan een grote, professionele uitgeverij. En vanaf dat moment is E.L. James het wereldsucces dat ook hier de top-10 beheerst.

Zo’n scenario, de wederzijdse bevruchting met een enorme aanjagende functie voor de verkoop van het papieren boek, lijkt me veel waarschijnlijker dan de toekomst die Charles den Tex schetst. We moeten ons dus niet door paniekverhalen uit elkaar laten spelen en ons verschansen in clubjes van individuele schrijvers met e-bookuitgevers op dienstenbasis. Juist in een toekomst van samenwerking staan wij, klassieke uitgevers en schrijvers, sterker. En die moeten we met enthousiasme en optimisme omarmen .

Mizzi van der Pluijm is directeur-uitgever van Atlas Contact