Hoofd van Phelps staat er niet meer naar

Michael Phelps’ afgebeulde lijf herstelt niet meer zo soepel van zware trainingen, zei de veertienvoudig olympisch kampioen. Landgenoot Lochte was hem te snel af.

Ryan Lochte keek eens naar links, hij keek eens naar rechts, en toverde toen een verbaasde, jongensachtige glimlach op zijn gezicht. Michael Phelps, de grootste sportman uit de olympische geschiedenis, was nergens te bekennen op het erepodium.

Vooraf was het duel tussen beide zwemsterren door de Amerikanen aangekondigd als de moeder van alle tweekampen. De terugtredende heerser die nog één keer uithaalt naar zijn troonopvolger. Maar wie de veertienvoudig olympisch kampioen zaterdagavond door het water van het Aquatics Centre zag zwoegen wist genoeg: ‘Londen 2012’ wordt niet de triomftocht waarop hij had gehoopt.

Op de 400 meter wisselslag, dat huiveringwekkend zware zwemnummer dat de Baltimore Bullet vier jaar geleden nog met vier seconden voorsprong wist te winnen, miste Phelps (27) zaterdag zelfs het brons. Voor een man die de afgelopen jaren gouden medailles verzamelde als postzegels moet het voelen als een vernedering. „Crappy”, bromde hij over zijn race. Slappe hap. Armzalig. Alsof het vermoeide lijf niet meer vooruit wilde.

Er zijn er weinig die het hem kwalijk zullen nemen. Na twaalf jaar hegemonie, na zeventien olympische medailles, 26 wereldtitels en 39 wereldrecords moet een training of een zwemrace voor Phelps voelen als de hond uitlaten of boodschappen doen bij de 7-Eleven in Baltimore-Noord.

Ongetwijfeld zal hij zich later in de olympische zwemweek revancheren – dat hoort bij een kolos van zijn kaliber. Gisteravond klokte hij in de finale van de 4x100 meter vrije slag, die hem de eerste zilveren medaille uit zijn leven bezorgde, alweer de tweede splittijd van het hele veld. Maar alles wijst erop dat Phelps al sinds zijn monumentale recordoogst in Peking, acht olympische titels, bezig is afscheid te nemen van de sport.

De eerste twee jaar kreeg zijn coach Bob Bowman hem nauwelijks aan het trainen – Michael Phelps had simpelweg leukere dingen te doen dan een paar duizend kilometer per jaar zwemmen. Bij verschillende gelegenheden bezwoer de recordkampioen dat hij nooit meer een 400 meter wisselslag zou zwemmen. De nummers waar hij jarenlang zijn drills op afstemde – 200 meter vrije slag, 100 en 200 meter vlinderslag, 200 en 400 meter wisselslag – zijn de meest afmattende op de olympische agenda. Het afgebeulde lijf, zo liet hij de afgelopen maanden wel eens los, herstelde niet meer zo soepel van zijn lange trainingssets.

Mentaal is het al niet anders. Op de Nederlandse Golden Girls werd vier jaar gejaagd door de concurrentie, Phelps is al meer dan acht jaar op tal van nummers het doelwit van duizenden zwemmers over de hele wereld. De druk op hem is fenomenaal.

Voor de Phelps-fans had hij het misschien beter kunnen laten. Hoewel de geest het lichaam nog tot grote prestaties wist te dwingen, zoals tijdens de Amerikaanse trials van vorige maand, heeft Phelps in zijn hoofd al afscheid genomen van de topsport. ‘Laatste training ooit op Amerikaanse bodem’, twitterde hij op 14 juli, vlak voordat hij met de zwemploeg richting Europa trok. En afgelopen vrijdag, de dag van de opening, was hij zich al meer dan bewust op welk punt hij in zijn carrière is beland: ‘Last workout ever. No more garbage yardage. Thanks @coach_bowman!!’

Nooit meer zwemmen met het verstand op nul. Hij is er klaar mee. Tijdens zijn vierde Spelen staat het hoofd van Phelps, die als jochie van 15 al zijn eerste wereldrecord verbrak, niet meer naar zwemmen.

Ondertussen beweegt de loopbaan van Ryan Lochte, bijna elf maanden ouder dan Phelps, zich precies in omgekeerde richting. Happend naar adem kreeg hij, in het kielzog van zijn grote plaaggeest, jarenlang water binnen. Maar net als voor Phelps was ‘Peking’ voor Lochte het beslissende keerpunt. Ooit noemde The New York Times hem ‘de beste Amerikaanse zwemmer die geen Michael heet’. Die toevoeging kan er de laatste twee jaar wel van af. Vorig jaar was Lochte tijdens de WK in Shanghai goed voor vijf wereldtitels, Phelps ‘slechts’ vier.

En Lochte kwam van ver. In Peking haalde hij al tweemaal goud. Maar in China vertelde hij ook, zonder met zijn ogen te knipperen, dat hij driemaal per dag at in de McDonald’s van het olympisch dorp, en leefde op een dagelijks dieet van drie of vier dubbele cheeseburgers, een paar Big Macs en enkele forse porties kipnuggets.

Het beste bewijs dat hij zijn levensstijl succesvol had aangepast, lag vorige maand in de Amerikaanse kiosk. Als een jonge god sierde Lochte de cover van Vogue, als vierde man in de geschiedenis van het blad, na Richard Gere, George Clooney en basketballer LeBron James. Een verdienste die zelfs Michael Phelps niet op zijn erelijst heeft staan.