Basescu overleeft referendum

De Roemeense president Traian Basescu is impopulair. Zijn politieke rivaal, premier Ponta, wilde hem dwingen af te treden. Dat plan mislukte vooralsnog, omdat de meeste kiezers gisteren thuisbleven.

De vrouw van premier Ponta, Daciana Sarbu, verlaat het stemhokje in Boekarest. Foto AP

belgrado. - De meeste Roemenen hebben gisteren geen gebruik gemaakt van de mogelijkheid om hun impopulaire president Traian Basescu tot aftreden te dwingen. De opkomst bij het referendum waarmee zijn schorsing definitief zou worden, was te laag om de uitslag bindend te maken. Ruim 46 procent van de stemgerechtigden kwam op. De ondergrens lag bij vijftig procent.

Dat is een tegenvaller voor de links-liberale regeringscoalitie van premier Victor Ponta. Die heeft sinds zijn partij begin juni in lokale verkiezingen haar positie verstevigde, alles op alles gezet om van zijn politieke rivaal Basescu af te komen. De president, een grofgebekte neoliberaal, bemoeit zich volgens hem veel meer met het landsbestuur dan zijn functie rechtvaardigt.

De komende dagen moet blijken of de hoog opgelopen machtsstrijd tot normale proporties wordt teruggebracht. Prominenten uit Ponta’s partij hebben gesuggereerd dat ze een nieuw referendum zouden organiseren als de opkomst te laag uit zou vallen. Vanochtend zei Ponta dat niet te zullen doen.

In plaats van een verzoenende figuur die boven de partijen staat, is Basescu al jaren een actieve speler die zich voortdurend met het landsbestuur bemoeit. Ook als het gaat om de juridische macht en economisch beleid, terreinen die niet tot zijn competentie behoren. Doordat hij inmiddels acht jaar aan de macht is, heeft hij overal zijn eigen mensen.

De president heeft wel formele bevoegdheden op het gebied van buitenlands beleid, defensie, inlichtingendiensten, en bij een aantal belangrijke benoemingen. Zo moeten volgende maand een nieuw hoofd van de anti-corruptiedienst (DNA) en een nieuwe hoofdaanklager worden benoemd. Het DNA boekt de laatste tijd successen in het vervolgen van politici. In juni werd ex-premier Adrian Nastase veroordeeld tot een gevangenisstraf. Hij is de politieke peetvader van Ponta.

De twee premiers vóór Ponta – Emil Boc en Michai Razvan Ungureanu – waren loyaal aan Basescu en voerden in hoge mate zijn beleid uit. Dat kwam de afgelopen twee jaar neer op harde, volgens het IMF, noodzakelijke bezuinigingen op ambtenarenlonen en uitkeringen. Die regeringen verloren tijdens de economische crisis echter zo veel steun onder de bevolking dat Basescu besloot oppositieleider Ponta het mandaat te geven om een regering te vormen. Die trad in mei aan – met parlementaire steun van overlopers uit de voorgaande regeringspartij.

Commentatoren zien het als een sluwe zet van de president dat hij de oppositie aan de macht heeft geholpen, in de aanloop naar algemene verkiezingen in het najaar. De beste manier om aan populariteit in te boeten, is immers door te regeren. De nieuwe regering zag het echter als een uitgelezen kans om van Basescu af te komen.

Om Basescu te kunnen afzetten werden in korte tijd de voorzitters van beide kamers van het parlement en de Ombudsman vervangen door partijgenoten. Ook werd druk uitgeoefend op het Constitutioneel Hof om de regels voor een afzettingsprocedure aan te passen.

Prominente Roemenen sloegen alarm. Het kwam de regering twee weken geleden op een harde terechtwijzing van de Europese Commissie (EC) te staan, die hardop twijfelt over de vraag hoe duurzaam de vooruitgang op het gebied van corruptiebestrijding en het functioneren van de rechtsstaat in Roemenië is.

Door alle internationale aandacht is het referendum uitgegroeid tot een belangrijke test voor de Roemeense democratie. De uitslag is wegens alle politieke spelletjes echter moeilijk te duiden. Basescu en de partij die Basescu steunt, de PDL, hadden opgeroepen tot een kiezersboycot. Mede daardoor, maar zeker ook door de impopulariteit van Basescu, waren de uitgebrachte stemmen hoofdzakelijk tegen hem. Volgens de vanmorgen nog onvolledige telling stemde bijna negentig procent vóór zijn aftreden. Dat zijn ruim acht miljoen van de ruim 18 miljoen stemgerechtigden.

Zondagavond deden zowel Basescu als zijn opponenten hun best de uitkomst in hun voordeel uit te leggen. Basescu feliciteerde de bevolking dat ze „de vlam van de democratie brandend hebben gehouden” en een „coup” door de regering hebben voorkomen.

Ponta en de plaatsvervangend president Crin Antonescu benadrukten juist dat miljoenen Roemenen van Basescu af willen. Zij vinden dat hij ondanks de opkomst moet opstappen. Ponta en Antonescu vragen het Constitutioneel Hof om de komende dagen over de interpretatie van de referendumregels te oordelen. Zelf vinden ze dat ze wel van de president hebben gewonnen.